سياحت نامه ابراهيم بيگ ( فارسى ) — الصفحة ٤٢٨
صورت مكتوب نمرهء يازده مشهدى حسن كرمانى از طهران
صورت مكتوب نمرهء يازده مشهدى حسن كرمانى از طهران
صورت مكتوب نمرهء يازده مشهدى حسن كرمانى از طهران
فدايت شوم . به جهت عدم مطلب عرايض چند ماهه در قارط پوستل [ كارت پستال ] بود ، و شش ماه سابق صدارت جناب امين الدوله را نوشته بودم . الحال ، امين الدوله از منصب صدارت خلع و امين السلطان را از معصومهء قم احضار و به صدارت عظمى نصب فرمودند - سبب عزل او را سابقا قلمداد كرده بودم . علاوه بر آن ، اين‌كه خزانه از وجه تهى بود و سابق شهرت داشت كه مرحوم شاه ماضى دويست كرور پول موجود در خزانه گذاشته ، يا به كلى بىاصل بوده يا اين‌كه تا ورود موكب همايونى به دار الخلافه يغماگران رند و قلاشان يغماگر ربودند ، « چو تركان خوان يغما را ! »
بر نقد ، سهل است كه بر اثاث سلطنتى نادر شاه مرحوم - كه از هداياى هند بود - اكثرى موقع دستبرد يافتند . بعضى هم بذل و بخشش‌هاى بىجا شد ، مانند حافظ كه سمرقند و بخارا را به يك خال هندويى بخشيد . به‌هرحال ، براى اصلاح كارها پول لازم بود و حكما امر به استقراض شد و امين الدوله از استقراض متنفر بود ، يعنى ميل به قرض كردن نداشت ؛ از فرمايشات اوست : « براى ايران قرض لازم است با شرف بشود ، ولى امروز با اين وضع قرض با شرف ايران ميسر نيست . » خدا داناست . مىگويند بانك انگليس مبلغ گزافى تعارف هم وعده كرد كه ايشان پول به قرض بگيرند ، امين الدوله جواب داد : « از دست من نمىآيد كه قرض بىمصرف نمايم و اين ننگ تاريخى را به روى خود گذارم . مىدانم كه پول استقراض به آبادى مملكت و لشكر صرف نخواهد شود و بىجا تلف خواهد گرديد . وجدان مانع است اقدام به كارى كنم كه سبب پشيمانى گردد و از براى من نفرين ابدى به جا ماند و ملت هم زير بار قرض محو و نابود شود . » مىگويند به هولاند و بلژيك آدم فرستاده كه شايد از ايشان قرض كند كه ابدا در ايران نفوذ سياستى ندارند . ولى آن‌چه محقق شد غرضش طفره و سكوت دولتيان است و حقيقت نمىخواهد قرض بكند .
از اين طرف ، امين السلطان به توسط خفيگان ديرينه و دست‌هاى قديمهء خود - كه در داخلهء ايران همه جا دارد - مبلغ هنگفتى به اطراف مايه‌گذارى كرد . اين بود كه يك بار براى امين الدوله بازىاش را درآوردند . از يك طرف ، قزاق روس به حدود خراسان تجاوز كرد و به روايات مختلف ذكر كردند ؛ بعضى گفتند به جهت گرفتن اشقيا مىآيند ، برخى سرودند به جهت قرانتين حركت كرده‌اند . از طرف ديگر ،