سياحت نامه ابراهيم بيگ ( فارسى ) — الصفحة ٤٢٥

صورت مكتوب نمرهء پنجم مشهدى حسن كرمانى از طهران

فدايت شوم . بعد از اظهار حيات ، معروض مىدارد كه در ضمن عريضهء سابقه ، معزولى امين السلطان ، صدر اعظم ، و عدم تعيين صدر ديگر را نوشته بودم . حال سه هفته است كه جناب مستطاب اشرف امين الدوله به لقب جليل و منصب جميل صدارت عظمى مشرف گشته . الحق ، از مراحم ملوكانهء شاهنشاهى ، مگر قليلى ، عموم ملت و مخصوصا دانايان مملكت ممنون و مسرور گشتند . اگرچه براى بندهء فقير امين السلطان بهتر بود ؛ اگر حق او را انكار نمايم هر آينه كفران نعمت كرده باشم ، زيرا گذران بنده از سايهء دولت ايشان بود ؛ ولى از براى عموم ملت و دولت ، صدارت امين الدوله رحمت خداى است كه گويا از آسمان نازل شده . او را به سايرين هيچ نسبت نمىتوان داد . آراسته ، پيراسته ، كاردان ، عالم و عاقل است .

شاه بسيار مرحمت فرمودند . تكرارا امر نمودند : « كه كارها بسيار عقب مانده ، هر قدر ممكن باشد زودتر در اصلاح امور دولتى و رفاه حال رعيتى سعى بليغ نماييد . من هم در هر گونه تقويت حاضرم ، در هيچ باب كوتاهى نخواهم فرمود ، ساعتى بدون تضييع وقت كارها را انجام دهيد . ! »

اكنون جناب امين الدوله دامن همت بر كمر زده ، در اصلاح امور دولت و ملت مىكوشد ، آنى غفلت ندارد . همگى اهالى را عقيده اين است يك سال نمىكشد كه جميع كارهاى دولتى و ملتى در تحت نظام و قانون درآيد . افواها مىگويند خيالش اين است كه اول تيولات را موقوف نمايد ، زيرا از عهد نايب السلطنهء مرحوم اراضى ايران را بازديد كرده جمع قليلى بسته‌اند .

مالكين املاك و يا ديگرى به اسم خود هر يك قريه‌اى را تيول كرده و حال ده مقابل آن جمع‌بندى از همان قريه مىگيرد و رعيت بيچاره را هم بىپا مىكند .

گويا قرار خواهد گذاشت كه وجه ارباب مواجب و مستمرى را از خزانهء عامره بدهند و قراء را بازديد نموده ، نقد و جنسش را ديوان ضبط نمايد و اين مستوفيان را كه مخرب اساس دولت‌اند در تحت قانون داخل نمايد . بعضى كه مواجب و مستمرى و استصوابى بىاندازه دارند ، آن‌ها را هم به فراخور حال استحقاق‌شان از خزانه مواجب و مستمرى خواهند داد . و در شهر و قصبه مدارس ابتدايى و رشدى و اعدادى بنا خواهند كرد . خيلى كارهاى سترگ از او ذكر مىكنند كه [ در ] مدنظر دارد ، ولى آن‌چه الان محقق است اين است . با اين همه ، به