سياحت نامه ابراهيم بيگ ( فارسى ) — الصفحة ٣٨٥
سرانجام كار ابراهيم بيگ و نتيجهء تعصب او
باشد . از عمل عمال قضا و حكام شرع خبر گير و مفتش خفى بگذار ! در معاش ايشان نيز وسعت ده تا راه عذر و بهانه قطع شود ، خلاف نكنند ، از مردم رشوه نگيرند . اى مالك ! از افساد مفسد بر حذر باش ! چه ، اين آيين گزين دستخوش اشرار است و گرفتار اغراض بدكارى ، به هواى نفس در آن عمل كنند ، دين خويش را دست‌آويز نموده دنيا طلب‌اند . چون و چنان بايد به نظر دارى و عمال را پيش بيازمايى ، بعد از امتحان مأمور نمايى ! مخصوصا چيزى كه بايد به نظر آرى اين است كه كسى را به گرفتن هديه يا ميل خود به كارى نگمارى ! اى مالك ! براى صاحبان حاجت ، يعنى اشخاصى كه با تو كار دارند ، وقتى معين كن ! و آن وقت كه در مجلس نشستى بار عام ده و خود را مهيا در شنيدن مطالب عامه دار و بزرگى آفرينندهء خويش و حق تعالى را به ياد آر ! چنان رفتار كن كه عارضين را مورث خوف و هيبت نگردد ، زبانشان گرفته نشود تا بتوانند با جرئت تمام درد خود را بگويند . اى مالك ! اگر عارضى از شرط ادب قصور ورزد به رويش ميار ! اى مالك ! بسيار در خلوت منشين و خود را از رعيت پنهان مكن ! اى مالك بين يگانه و بيگانه تفاوت مگذار ، رعيت در حق خود با سلطان درجهء مساوات دارد . »
اگر جميع فرمايشات حضرت امير المؤمنين - عليه السلام - را تفصيل دهد و تشريح كند ، معلوم خواهد شد كه دستور العمل‌هاى از بن متين آن جناب را اهالى فرنگ مو به مو ترجمه كرده و عمل نموده و به اين سعادت و نيكبختى رسيده‌اند .
خاك بر سر ما كه نام خود را مسلمان نهيم و اين‌ها را قانون فرنگى نام كنيم و پنج روز كه در فرنگستان مانده از جهالت به حقايق احكام شريعت ، متعرض مذهب و آيين خود شويم و شريعت مطهره را به قسمى مغاير قانون قرار دهيم كه اگر اين را بگيريم ، بايد آن را فرو گذاريم ، يا سى هزار مسئله از شريعت محو كرده بيندازيم .
اگر در ما ذره‌اى از ادراك باشد خواهيم دانست نمازى را كه به ما امر كرده‌اند روزانه پنج نوبت بخوانيم ، چنانچه از روى صحت و درستى - چنانچه مأموريم - به جا بياوريم ، ديگر ما را احتياج به قاضى و حاكم و داروغه و فراش نخواهد ماند ، زيرا كه در محكم كتاب خود فرموده « إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ » . نمازگزارنده به مال مردم تعدى نكند ، بايد جا و جامهء او غصبى نباشد ، اگر مقروض است پيش از نماز ادا نمايد كه بدون اداى قرض با استطاعت ، نمازش درست نيست و از آن كسى كه قادر بر اداى دين خود نباشد هرگز مطالبه نكند و مردمان را بر نيكى تحريص و از طريق خلاف منع سازد ، مساوات و مواسات را