كليات فيض كاشانى ( كليات ملا محمد محسن فيض كاشانى ) ( ديوان فيض كاشانى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٢٢

مثال عالم روحانى « ربّانى » ضمن تمثيل جسمانى قطعه

صحبتى در خلوتى ، بىزحمتى * بىغبار غير ، امنى بىخطر

هر چه را مىخواست دل ، گفت و شنيد * پاى تا سر شد همه سمع و بصر

پس ثنايش گفتم و برخاستم * دل همان‌جا ماند و من كردم سفر

از همان ره بازگشتم در نفس * آمدم از بزم او تا مستقر

همچنين دنيا ، خيالى بيش نيست * از نظر شد تا درو كردى نظر

حظّ دنيا نيست ، الّا در خيال * شد تخيل مر قوا را جمله سر

تا نيايد از برون سوى خيال * منتفع نتوان شد از حسّ دگر

خواه ذوق و خواه شمّ و خواه لمس * يا بصر يا سمع ، معنى يا صور

بهره نتوانى گرفت ، از هيچ چيز * تا خيالت مىرود جاى دگر

نيست گنجايش بجز يك چيز را * تا خيالى نگذرد ، نايد دگر

گفته شد اين تا كه فيض افتد بفكر * آنكه دنيا نيست جُز جاى گذر

مجلسى را كه نيست دانائى * چون تنى دان كه جان در آن نبود

يا تن بىسر و سر بىچشم * يا چو چشمى كه نور آن نبود

يا دل تنگ و تيره و بىنور * كه در آن مهر خاندان نبود

يا سر پُرغرور بىمغزى * كه ز عشقى درونشان نبود

يا چو فانوس اندرون خالى * كه چراغيش در ميان نبود

يا چراغى كه باشد آن خاموش * روشنى و ضياء در آن نبود

يا چو حوضى كه باشد آن بىآب * يا چو نهرى كه آن روان نبود

يا چو آن صورت نگاشته‌اى * كه درو معنى روان نبود

يا درختى كه بىثمر باشد * يا گلستان كه گل در آن نبود

يا چو بحرى كه بىگهر باشد * يا چو كوهى كه جاى كان نبود

يا بيابان خشك خونخوارى * كه در آن راه رهروان نبود

يا چو باغى و مزرعى كآن را * زارعى نى و باغبان نبود

يا چو اهل نماز در مسجد * كه امامى امامشان نبود

يا چو آن لشگريست بىسردار * يا غلافى كه تيغ آن نبود

يا سرائى كه مردى آنجا نيست * غير اطفال يا زنان نبود