كليات فيض كاشانى ( كليات ملا محمد محسن فيض كاشانى ) ( ديوان فيض كاشانى ) — الجزء ١، الصفحة ١٩٥

مقدمه ديوان فيض بنام رساله گلزار قدس بقلم شاعر « 1 »

بوادى طلب كه به‌واسطه تراكم حجب ظلمانى ، در فيافى حرمان سرگردان مانده باشند ، به دستيارى اين كلمات شورانگيز و آن اشعار مهرآميز كمند شوق در گردن جان انداخته ، خود را از مهاوى خذلان بيرون كشند و از آن مىها جرعه‌اى بچشند ، چرا كه سخن به وجهى به‌منزله پيمانه است و معنى به‌منزلهء راح و به وجهى به‌منزله قالب است و معنى به منزلهء روح و به وجهى به‌منزلهء نافه است و معنى به منزلهء ريح و هر يك از سخن و معنى را درجات و « 1 » مراتبى است ، بحسب تفاوت درجات سلاست الفاظ و متانت مبانى و به سبب اختلاف مراتب مقاصد و معانى ؛

سخن چو نيك نگوئى هزار نيست يكى * ولى چو نيك بگوئى يكى هزار بود

و سخن نيك را باز ، انواع و اصناف است ، چه گاهى قاتل را به مقتضاى : يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ « 2 » « وَ الَّذِينَ آمَنُوا أَشَدُّ حُبًّا لِلَّهِ » محبّت حقيقة غالب گردد ، يا شوق آن محبّ مستولى شود و در وصف عشق حقيقى سخن پردازد و گاهى به مؤداى : « ألا طال شوق الابرار « 3 » الى لقائى و انّى اليهم لاشدّ شوقا » شوق لقاء محبوب حقيقى غلبه كند و در وصف حقيقت در لباس مظاهر سخن‌پرداز گردد و گاهى به حكم « وَ ابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ » « 4 » به غلبهء محبّت نبى يا ولى كه وسيلهء قرب است به حق جلّ جلاله ، در شوق او سخن گويد و گاهى به اشارهء « انّ اللّه جميل يحبّ الجمال « 5 » » در مرآت ناسوت جمال لاهوت « 6 »

( 1 ) - عق : مراتب است . ( 2 ) - سورهء 5 المائدة آيهء 59 فَسَوْفَ يَأْتِي اللَّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَ يُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكافِرِينَ و درين معنا سوره 29 آل عمران آيه 3 قُلْ إِنْ كُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَ اللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ . ( 3 ) - حديث شريف نبوى « ص » . ( 4 ) - سورهء 5 المائدة آيه 35 يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ ابْتَغُوا إِلَيْهِ الْوَسِيلَةَ وَ جاهِدُوا فِي سَبِيلِهِ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ . ( 5 ) - حديث شريف منقول از نهج الفصاحة ترجمهء ابو القاسم پاينده : انّ اللّه تعالى جميل يحبّ الجمال ، سخىّ يحبّ السّخاء نظيف يحبّ النظافة . ( 6 ) - عالم لاهوت عالم ربوبى و الهى و عالم ناسوت عالم خلق و كائنات و يا ممكنات .