اكسير اعظم ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٥٥٢
علاج :
و دارفلفل و زنجبيل اسطوخودوس و بندق هندى و عود صليب و كبابهء چينى و برگ خرزهره و برگ تبت و تنباكو و شونيز و گل سوسن و گل سرخ و فرفيون و سداب و ايرسا و گندم در شير عشر تر كرده خشك نموده و خاكستر پاچك دشتى منقوع در شير مذكور و مرزنجوش و دارشيشعان و بندال و سمندر پهل و نوشادر و صعتر و نكهچهكنى و مغز گهونگچى سفيد و تخم سرس و قرنفل و خولنجان و دارچينى و فلفلمويه و نطرون مفرد و مركب سوده سعوط و نفوخ از آن نمايند و يا به پر مرغ در بينى لصوق نمايند و يا بگيرند عاقرقرحا و مشك و سداب برى و صبر و لطوخ نمايند و بهتر آن است كه محرورين از اين ادويه ببويند و در بينى نكند .
و گويند كه بيخ كرفس خشك و شلجم خشك كرده و بادروج و حب الغار و قسط هر واحد سوده در خرقهء كتان بسته بوئيدن نيز محرك عطاس است و جميع اشيا كه دماغ را دفعهً گرم گرداند عطسه آورد و نظر در قرص شمس از اين قبيل است و سعوط مصطكى و فلفل مثل غبار سائيده تير معطس و مخرج مواد بلغمى است و از معطسات خفيفه شميدن افيون شك بادروج و زراوند است و بوى گل سرخ معطس محرورين است و لطخ باطن انف به دواى معطس بهتر از نفوخ و سعوط او است جه در اين صورت از نفوذ او به سوى نفس دماغ امان نيست
رض انف
رض انف
يعنى كوفته شدن بينى حدوث او از ضربه يا سقطه بود و اكثر در ابتداى جذام از حدت اخلاط و فساد آن واقع شود پس آنچه از ضربه و سقطه باشد يا مسترخى شود و يا غضروف انف بشكند .
و جالينوس گويد كه رض انف يا بر استخوان او واقع شود و يا بر غضروف او و يا بر هر دو و مبادرت در علاج او واجب است و الا بعد ده روز علاج قبول نمىكند و مورث خشم و قبح منظر به فطس مىگردد .
و طبرى گويد كه چون غضروف منحل گردد و از استخوان اقصاى بينى جدا شود كمتر رجوع كند يا اتصال پذيرد .
علاج :
علاج :
اگر خفيف باشد در آن ميل سطبر داخل كنند و برداشته مستوى نمايند و صبر و مغاث و اقاقيا و مر سوده به لعاب تخم بارتنگ حل كرده بر كاغذ ماليده بر بينى بچسبانند .
و اگر رض شديد باشد و غضروف كه دعامت بينى از آن است شكسته شود از شكستن او خوف ورم بود پس به زودى فصد سررو كنند و تليين طبيعت سازند و پرهيز از غذاى غليظ نمايند و بهر حفظ مزاج دماغ كه گرم نشود و مؤدى به سرسام نگردد اضمدهء بارد بر سر استعمال كنند و بعد از امالهء ماده آلة كه مسمى به منشال و مفتاح الرحم است و آن شبيه به منقاش و دهن او فراخ مىباشد به دست منضغط سازند و همچنان اندر بينى درآرند پس بگذارند كه منخرين منفتح شوند و انضمام زائل كند بعده بينى را بدان بلند سازند و دست بر آن بمالند و به هر دو دست راست كنند حتى كه بر حالت طبيعى عود نمايد و ساعت زمانى امساك او نمايند و بعد از آن پارچه بر انبوبه پيچيده و اقاقيا و مغاث بر آن طلا كرده اندر بينى نهند .
و ايضا اطليهء نافعه در اين آنچه بر كسر گذارند صبر ماش مر زعفران رامك سك گل ارمنى گل رومى خطمى لادن عدس است به آب اثل يا طرفا طلا نمايند و يا پارچه يا كاغذ به هيئت بينى قطع كنند و ادويه طلاى صبر و غيره كه مسطور شد طلا نموده بر بينى بچسبانند و سه روز بگذارند بعده به آهستگى جدا كرده اعاده همين ضماد نمايند .
و اگر بينى قائم نشود در منخرين دو چوب مثل هر دو صفحه بينى ساخته و بر هر دو جانب آنها سريش آلوده نهند و بالاى آن پارچهء مذكور بچسبانند و در هر سه روز بر آرند و اعادهء او نمايند تا آنكه علت زائل شود و آنچه به سبب جذام باشد علاجش علاج جذام است .
جفاف انف
جفاف انف
سبب خشكى بينى يا حرارت مفرط است چنانچه در حميات محرقه افتد و يا يبوست شديد در دماغ چنانچه در ماليخوليا مىباشد و يا در همهء بدن چنانچه در آخر تپ دق عارض شود و يا خلط لزج كه از حرارت اندك در خيشوم بچسبد و خشك گردد و تشخيص هر سه نوع چنان نمايند كه دريافت كنند اگر تپ محرقه يا دق موجود بود سببش حرارت يا يبوست باشد .
و اگر اجتماع خلط لزج باشد .
علاج :
علاج :
نافع‌ترين چيزها در آن ادهان و عصارات بارد رطب مثل روغن نيلوفر و روغن كدو و آب كدو يا آب تربوز يا آب نيلوفر و لعاب اسپغول و بهدانه و خطمى است و كذلك مغز ساق بقر دايل و غيره و استحمام نيز مفيد بود و يا روغن نيلوفر يا كدو در بينى چكانند و موم روغن بمالند .
و اگر حرارت مفرط باشد قدرى كافور در يكى از روغن‌هاى مذكور حل كرده سعوط نمايند و تبريد با شربه و سعوطات با لعبه و البان و ادهان و اضمده و اغذيهء بارده كه در علاج امراض دماغى حار و جز آن مسطور شد استعمال كنند و لزوم حمام نمايند و صندل و گلاب