اكسير اعظم ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٦٥
[ ثابت ابن قره ]
و سبب تولد شعر منقلب و زائد كثرت رطوبت عفن غير شديد الرداءت و بى حدت و لذع است كه در جرم پلك و نزد اشفار جمع گردد و بعضى سببش كثرت ابخره رديه متولد از رطوبات عفنه مجتمعه در جفن و بعضى رطوبت فاسد غير عفن نوشته‌اند و اكثر به صاحبان امزجهء رطبه و پيران و در زمستان و بلدان رطبه بهم ميرسد و عسر البرء و موروثى بود و بيشتر در جفن اعلى مىافتد و بقول بعضى سبب شعر منقلب اكثر غلبهء يبوست است يا رطوبت يا كجى ثقبهء مسام به حدى كه نفوذ ننمايد در آن باستقامت
علاج
علاج
بعد از نضج ماده تنقيه بدن و دماغ به مسهل و حب ايارج يا به مطبوخ افتيمون و حب قوقايا و حب اصطمخيقون و يا به مطبوخات ديگر بسر دارد مثل تربد و غاريقون و ايارج فيقرا هر يك نيم درم نمايند .
و اگر مزاج گرم باشد به مسهل مناسب آن و حب هليله تنقيه كنند و اطريفل و مرباى هليله و هليلهء زرد با شكر و اسطوخودوس بخورانند و غراغر و سعوطات و مضوغات مثل غرغره به ايارج فيقراى محلول به آب گرم و سعوط فلفل و كندش و مضغ مصطكى و قرنفل و جوزبوا در مزاج باردهء هليله زرد و كابلى در مزاج گرم و ريختن آب او از دهن به عمل آرند .
و گويند كه فصد عروق رأس در جميع انواع نافع است و بهر تقويت سر و چشم و تحليل رطوبت عنبر ببويند و اصلاح غذا و تقليل آن نمايند و از تناول مرطبات مانند امراق و فواكه رطبه و اغذيهء غليظه و آشاميدن آب بسيار و امتلا و تخمه و جماع احتراز كنند و بعد از تنقيه براى تحليل رطوبت موجب مرض اكحال حاده منقيه جفن مثل باسليقون و روشنائى و شياف احمر حاد و اخضر حاد و ديزج استعمال نمايند و نسخهاى آنها در امراض چشم مسطور شدند .
و اگر با آن دمعه يا اخلاط فاسده باشد شياف ابليجى به كار برند .
و اگر ابقر و ربع وزن آن اثمد هر دو را سائيده اكتحال نمايند نفع بليغ نمايد .
و اگر توتيا سه جزو افيون هفت جزو حضض پانزده جزو شكر بست و يك جزو به عسل و سركه در ظرف مس با چوب مغيلان بسايند و شياف ساخته استعمال نمايند براى اين مرض و اكثر امراض چشم مفيد است .
و اگر نوشادر ايلوه گيرو گل چميلى منسل كنيرى سجى لوته از هر يك يك ماشه خوب سائيده مثل سرمه در چشم كشند پربال و نيز بامنى را مفيد و مجرب است .
و اگر زلوى كلان يك عدد بگيرند و بر زمين بگذارند كه روان گردد پس سر و دم آن از هر دو نر انگشت پخش نمايند تا بميرده در افتاب خشك كرده در پنبه پيچيده فتيله سازند و در چراغ روغن سياه انداخته بيفروزند و كاجل آن گرفته در چشم كشند در منع روئيدن شعر زائد و ريزانيدن آن مجرب بعضى اطبا است پس اگر اين تدبير كفايت نكند موى را بركنند و بنوشادر بخارند و شير انجير و خون ضفدع سبز يا خون قراد شتر يا خون قراد سگ بر موضع نتف بمالند و طلا كنند و طلاى خون قنفذ و زهرهء آن خشك كرده به آب دهن صائم حل كرده و يا جندبيدستر افزوده هر سه مساوى گرفته به آب دهن روزه دار سرشته نيز مفيد است و كذا زهره خانالادن و زهرهء كركس نافع و گاهى از اين جمله زهرها و خون قنفذ و جندبيدستر شياف به شكل فلس ماهى ساخته و در سايه خشك نموده وقت حاجت به آب دهن روزه دار يا شخص ناشتا حل نموده استعمال مينمايند و نيم ساعت صبر مىكنند و از معالجات جيد آن است كه زهرهء قنفذ و خاكستر خانالادن و جندبيدستر اجزاى مساوى نرم سوده به خون كبوتر سرشته قرص سازند و استعمال نمايند و كذا زهرهء كركس با خاكستر مذكور يا با نوشادر يا به آب گندنا خصوصاً كه بر آتش چند جوش خفيف داده باشند .
و اگر رماد صدف باشد بهتر است .
و ايضا منحالهء حديد زنگ خورده به آب دهان بر موضع نتف طلا كرده يك ساعت بگذارند و همچنين هفت مرتبه متواتر طلا كنند بسيار مفيد است .
و اگر بعد نتف مو افيون زعفران در خون فاخته سائيده طلا كنند يا بيضهء مورچگان مالند مانع انبات شعر گردد و خاكستر سم خر به آب گندنا يا قطران و يا زهرهء هدهد و خاكستر ماذريون همين منفعت دارد و اشق سوخته و غير سوخته بسركهء كهنه حل كرده بر موضع نتف شعر طلا كردن مجرب است و يا سهاگه ارتليه باريك سائيده در آب ليموى كاغذى تر كنند وقتى كه آب ليمون خشك گردد سهاگه را باريك سائيده بعد از آنكه موى را كنديده باشند بانگشت بمالند .
و اگر زبد البحر به لعاب اسبغول سرشته طلا نمايند تخدير موضع و منع انبات شعر كند .
و اگر موى را بكنند و فى الحال خون اشتر و روغن كچله بر آن مالند و تكرار عمل نمايند همين عمل دارد و يا زعفران يك مثقال كافور نيم دانگ سائيده بعد از قلع مو بر آن موضع ضماد كنند و طلاى خون ضفدع سبز خون كنهء سگ خاكستر ماذريون در هم آميخته نيز نافع است و كذا طلاى موضع نتف شعر زائد را به خون حربا و خاكستر زلو به سركه آميخته و زهرهء كفتار و خون يربوع و شير سگ و آب شاهتره بصمغ آميخته و مغز سر خفاش و خون جردان و قنه به مطبوخ كه مثل عسل گردد هر واحد مانع انبات شعر است و كذا اكتحال آبنوس و خون خرس خشك كرده سائيده و زلو در كورهء رصاص نهاده تا آنكه بمير و بعده سائيده هر واحد بعد نتف شعر مفيد .
اقوال مجربين :
اقوال مجربين :
[ شريف ]
[ شريف ]
شريف گفته كه را سخت را گرم كرده هفت بار در آب كشنيز سبز سرد نمايند و باريك سائيده از پارچه گذرانيده شعر زائد را بركنده خوب بمالند كه ديگر بار عود نميكند و مجرب است .
[ سويدى ]
[ سويدى ]
و سويدى گويد كه اگر صدف بزرگ در كوزه كرده گل حكمت نموده سوخته بر شعر منقلب مكرر بمالند موى را بسيار باريك نمايد كه نخس نكند و مجرب من است .
و گويند بعد نتف مو نوشادر بزهرهء بز مخلوط كرده در چشم كشند و ذرور برگ سوسن سفيد نيز مفيد گفته‌اند .
[ حكيم على ]
[ حكيم على ]
و حكيم على در مجربات خود مىنويسد كه بعد كندن موى زاج سائيده با توتيا و زنگار با هم سائيده و يا زرنيخ سوده بمالند .
و اگر وزغه در سفال آب ناديده بسوزانند و خاكستر آن بپاشند در منع برآمدن موى به غايت قوى بود .
و گويند كه اگر در يك سير سركه دوازده عدد ديوچه اندازند و در شيشه كرده زير سرگين اسپ دفن كنند و بعد چهل روز براورده موى چشم و ديگر جاى بركنده سركه مذكور را بمالند باز موى برنيايد .
[ جالينوس ]
[ جالينوس ]
و جالينوس گفته كه اگر صدف صغار سوخته سائيده بقطران آميزند و بر موضع نتف شعر طلا كنند ديگر نرويد و مجرب است .
[ ثابت ابن قره ]
[ ثابت ابن قره ]
و ثابت ابن قره گفته كه علاج غريب آن است