اكسير اعظم ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤١٢
علاج
و دخول حمام منع كنند .
و اگر مرض دموى باشد فصد هر دو قيفال نمايند و تليين به مطبوخ خفيف شاهتره نمايند و كحل رمادى اصفر در چشم كشند و نسخهء آن اين است گل بنفشه يك درم طوطياى جسرمى و مر و پاو هندى هر واحد دو ذانگ نشاسته كتيرا صمغ عربى هر واحد نيم درم سائيده نيم درم شياف ماميثا آميخته در هاون كنند و بار ديگر بحرير ببيزند پس صبح و شام در چشم كشند .
و اگر اين فائده نكند بگيرند آب گشنيز تر و آب عنب الثعلب هر دو با هم جوش داده صاف نمايند و در آن شيلف ابيض حل كرده در چشم چكانند و به بندند تا آنكه دوا منحل شود و عمل خود نمايد و نوشيدن شربت عناب با آش جو دائم نافع و سعوط به آب طلع و مانند آن از نافع ترين اشيا به مثل اين مرض است اگر دموى باشد و حقنه به ماء الشعير كه در آن عناب و سپستان جوشانيده باشند به دفعات متواتر نمايند .
عشا يعنى شب كورى
عشا يعنى شب كورى
سببش غلظ رطوبات چشم يا غلظ روح باصره است از بخارات غليظه كه از اخلاط غليظ در چشم يا در دماغ يا معده متولد شوند و فرق ميان اينها چنان كنند كه اگر مرض بر يك حال قائم بود بدون تغير و تبدل در بعض اوقات سببش در نفس چشم باشد .
و اگر متغير گردد در بعض اوقات و با آن صداع و ثقل رأس و حواس بود از بخارات دماغى باشد .
و اگر در گرسنگى خفت و در امتلا زيادتى مرض رو نمايد از بخارات معدى بود و گاهى كثرت مقام در آفتاب و بسيار نظر كردن بدان و بچيزهاى بسيار روشن و براق به سبب تحليل لطيف از روح باصره موجب غلظ آن مىگردد و اين از تقدم سبب و دشوارى حركت چشم دريافت شود
علاج
علاج
اگر آثار غلبه خون معلوم شود فصد سر رو نمايند و الا بعد نضج به مسهل بلغم و حب ايارج و حب نشاسته كنند و غرغرهء منقى دماغ به عمل آرند و كندش و صبر و جندبيدستر ببويند و يا فلفل عوض صبر نموده بدان تعطيس كنند و يا عطوس كندش شونيز فرفيون فلفل زراوند حب بلسان جندبيدستر مشك عاقرقرحا بورهء ارمنى مساوى باريك سوده به عمل آرند و يا از اسطوخودوس شحم حنظل جندبيدستر هر واحد سه درم كندر هشت درم عطسه آورند .
و اگر كندش يك دانگ به روغن بنفشه بعد تنقيه سعوط كنند برء اليوم است و مجرب كندى و كذا كماشير در روغن مذكور سه بارو بهر تلطيف قبل از طعام شربت زوفا يا زوفاى خشك سائيده با شهد يا آب بخورند و يا با سداب خشك سفوف سازند و شرب سكنجبين بزورى كه در آن صعتر حل كرده باشند و يا عسل به اندك صعتر و يا شرب آب طبيخ سداب و اكل و شرب افسنتين نيز نافع است .
و گويند كه اگر از اين تدبير زائل نگردد فصد عرقين ماقين يا حجامت قفا نمايند و غذا قلىهاى لحوم لطيفه مولد خون لطيف و زرده تخم مرغ نيم برشت تناول نمايند و بعد هضم تام اندكى شراب كهنه بنوشند و مداومت اطريفل و جلنجبين به آب گرم نافع شناسند و بر آبى كه در آن ادويهء محلله چون باديان و بابونه و نمام و سداب و مرزنجوش جوشانيده باشند انكباب نمايند و انكباب بر طبيخ شلجم نيز مفيد بود و به لحوم ماكيان و دراج و تيهو و قبج بريان مع فلفل و دارچينى و زنجبيل و يا به نخوداب يا فلفل و مغز تخم قرطم و قرنفل و دارچينى غذا سازند .
و ايضا اطعام باغذيهء حريفه بادخال حلتيت و پودينه و خردل و صعتر در طعام نيز نافع باشد و خوردن ترب و كذا حرف ملطف بخارات است .
و به قول اهل هند تخم سرس چهار درم سوده در آرد آميخته نان پخته خوردن و همچنين تا سه روز به عمل آوردن نافع شبكورى است اشياى غليظ و بخارانگيز مثل عدس و لوبيا و باقلا و كلم و كثرت اكل خرفه و غذاى شب اجتناب ورزند .
و گويند كه صاحب آن از خوردن سر مرغ اجتناب نمايد كه آن مورث عشاست زهرهء گاو قدرى در شيشه كرده دو روز در آفتاب گذارند پس اكتحال نمايند .
و اگر قدرى مر و زعفران مساوى سوده آميخته سه روز ديگر در آفتاب داشته به عمل آرند نيز مفيد بود و اكتحال مرارهء بز مخلوط به آب باديان و عسل نيز نافع و نوشادر شب يمانى سوخته برابر گرفته باريك سائيده در چشم كشند و چون دارفلفل و وج در جگر بز بخلانند يا كارد زده ادويه مذكوره يا دارفلفل و نمك هندى و سنگسبويه و دارچينى سوده بر آن بپاشند و بر تابه بريان نمايند و آبى كه از آن برآيد در چشم كشند يا بچكانند نفع عجيب بخشد و گاهى نمك لاهورى و گاهى باديان عوض وج مىكنند و ادويه را سائيده در آب مذكور آميخته اكتحال مىنمايند و انكباب بر بخار او و خوردن گوشت جگر او بريان نيز بسيار مفيد است تا سه روز متواتر يا زياده به عمل آورند و جگر خرگوش به دستور و اكل دماغ شتر يك مثقال و كذا كبد ثعلب و كذا خردل بسلق نيز نافع و اكتحال دائم به فلفل سفيد و دارفلفل قنبيل مساوى سوده مفيد و ستوده جالينوس است و كذا اكتحال به فلافل ثلثه باريك سوده سخت سودمندست و خون پر نورسته كبوتر بچه گرماگرم در چشم كشيدن و كذا اكتحال جانوران گرم مزاج مثل ورشان و شفنين و كبك و كبوتر گرم گرم و بسرگين ورل و سقنقور و شياف قلى و شياف زنگار نيز نفع مىكند و يا مرارهء گوسفند يك جزو فلفل دو جزو راتينج سه جزو به عسل سرشته استعمال كنند .
و گويند كه اكتحال به آب باديان و عسل و نوشادر به عسل يا آب پياز سفيد يا به آب نكچهكنى تازه يا آب گندنا به سماق يا آبى كه در آن پوست بندق هندى سوده باشند و يا مغز كلنگ يا زهره نفلق و يا مگس يك عدد با چند دانه فلفل در شير زن بظرف مسى سوده و يا فلفل و يا قرنفل در لعاب دهن اسپ سودا يا حجر بخارى يا زهرهء كبك و مشك و مرواريد ناسفته يا بول نعجه در صلايه مس سائيده