نصوص الخصوص فى ترجمة الفصوص ( فارسى ) — الصفحة ٩

خصايص معمارى و مهندسى گنبد و بقعهء بابا ركن الدين

پنج قاعده به صورت مخمس متساوى الاضلاع قرار گرفته است .

هيئات دوازده تركى گنبد داراى اين خصوصيت نجومى است كه آفتاب و سايه از هر ضلعى تا ضلع ديگر حدود يك ساعت زمانى است ؛ يعنى دوازده ترك گنبد خاصيت شاخص فرو له و ساعت آفتابى را دارد ؛ و و مانند عقربهء ساعت شمار است كه حركت سايه و نور آفتاب از هر تركى تا ترك ديگر معادل يك ساعت زمانى است .

اين خصوصيت را كه ذكر شد خود اين حقير تجربه نكرده‌ام و صحت و سقم آن را بيقين نمىدانم ؛ از روى قواعد فنى شاخص و ساعت آفتابى هم گمان نمىكنم كه اين مسئله مخصوصا در تمام دورهء سال درست باشد ؛ مأخذ من دراين‌باره گفتهء اشخاصى است كه مقيم تخت فولاد بوده يا آنجا رفت و آمد بسيار داشته‌اند ، و اللّه العالم بالصواب .

علاوه مىكنم كه عوام اصفهان در پيرامن گنبد دوازده تركى با هفت مثلث و بام هفت گوشه و قاعدهء مخمس بنا ، از پيش خود توجيهات لطيف عاميانه دارند كه بد نيست نمونهء آن را براى خوانندگان اين مقاله بازگوى كنم .

از جمله اين كه مىگويند 12 تركى اشاره است بمذاهب دوازده امامى ؛ و پنج قاعده اشاره است به خمسهء طيبه سلام اللّه عليهم اجمعين .

و جمعى معتقدند كه در ساختمان بقعه اين نوع از تقيه و تعميه به كار رفته كه بابا ركن الدين از يك جهت دوازده امامى و از يك جهت هفت امامى شمرده شود و كسى از مذهب و عقيدهء باطنى او آگاه نگردد !

و برخى مىگويند كه هفت مثلث گنبد و هفت گوشهء بام اشاره است به هفت ترك ( - تروك سبعه ) كه ما بين خواص اهل طريقت و سير و سلوك معمول و معهود است . دربارهء اين سخنان نيز بايد گفت و اللّه العالم بحقايق الامور و الاحوال .