مولانا جلال الدين ( زندگانى ، فلسفه ، آثار وگزيده اى از آنها ) ( فارسى ) — الصفحة ١٥٦

بعد از شهادت شمس :

گر چنان كشته شوى زندهء جاويد شوى * خدمت از جان چنين كشته به تبريز رسان " « 1 »

* * *

" گفت كسى : خواجه سنايى بمرد * مرگ چنين خواجه نه كارى است خرد

كاه نبود او كه به بادى پريد * آب نبود او كه به سرما فسرد

شانه نبود او كه به مويى شكست * دانه نبود او كه زمينش فشرد

گنج زرى بود درين خاكدان * كو دو جهان را به جوى مىشمرد

قالب خاكى سوى خاكى فكند * جان خرد سوى سماوات برد

جان دوم را كه ندانند خلق * مغلطه گوييم به جانان سپرد

صاف درآميخت به دردى مى * بر سر خم رفت جدا شد ز درد . . . " « 2 »

* * *

" دريغا كز ميان اى يار رفتى * به درد و حسرت بسيار رفتى

ز حلقهء دوستان و همنشينان * ميان خاك و مور و مار رفتى

چه شد آن نكته‌ها و آن سخنها ؟ * چه شد عقلى كه در اسرار رفتى ؟

چه شد دستى كه دست ما گرفتى ؟ * چه شد پايى كه در گلزار رفتى ؟

لطيف و خوب و مردم‌دار بودى * درون خاك مردم خوار رفتى . . .

كجا رفتى كه پيدا نيست گردت ؟ * زهى پرخون رهى ، كين بار رفتى " « 3 »

همهء غزلهايى كه نقل كرديم و مرثيه‌اى كه افلاكى آورده است « 4 » ، نشان مىدهد كه او سرانجام در برابر واقعيت تسليم شده است . بالاخره در مقطع غزلى به مطلع زير :

" اى تو جان صد گلستان از سمن پنهان شدى * اى تو جان جان جانم چون ز من پنهان شدى " « 5 »

( 1 ) همان ، ج 4 ، ص 226 ( 2 ) كليات شمس ، ج 5 ، ص 277 ( 3 ) همان كتاب ، ج 6 ، ص 22 - 21 ( 4 ) مناقب العارفين ، نسخهء خطى فاتح ، 179 ( اين مرثيه را در متن چاپى نيافتيم ) ( 5 ) كليات شمس ، ج 6 ، ص 110