چهارده رساله ( فارسى ) — الصفحة ٤٦
فصل ششم در حكمت تكليف
سبب كمال روح است سبب نقصان كالبد است پس اگر از مرك كالبد مرك روح لازم آمدى محال بودى كه آنچه سبب نقصان كالبد باشد سبب كمال روح بودى و چون چنين است دانستيم كه از مرك كالبد مرك روح لازم نيايد .
فصل ششم در حكمت تكليف
فصل ششم در حكمت تكليف
بدانك روح آدمى « 1 » را بدين عالم فرستادند از براى آن فرستادند تا از اين عالم زاد معرفت حق و محبت حق و طاعت حق بردارد پس از براى مصالح و مهمّات روح اين پنج حسّ و اين خيال و وهم و شهوت و غضب با او همراه كردند لكن حسّ و خيال نصيب خود را در اين عالم بنقد مىيابند و امّا عقل نصيب خود بعد الموت يابد پس لذّت حسّى نقد است و لذت « 2 » عقلى نسيه و روى از نقد
( 1 ) - انسان مركب است از روح و بدن و سر و علن و ظاهر و باطن كالبد ظاهر كه تن و بدن نام دارد و به چشم سر ديده مىشود و ديگر جوهر ربانى و نفس ناطقه كه جان و روان خوانده مىشود و حقيقت آدمى اوست و خطاب و تشريف خدا بدوست و خاصيت او درك كليّات است و از اين جهت احتياجى بآلات و ادوات ندارد چه ادراك كلى او را بنفس ذات حاصل شود و بدين قوه درّا كه ترتيب مقدّمات ميدهد و نتيجه ميگيرد و تشكيل قياس ميدهد و از اينرو لياقت تكليف الهى دارد و چون داراى نيروى شهوت و غضب نيز هست و غالبا در مبارزه و معارضه است ازين جهت تكليف ناميده شده چه مشتق از كلفت و بمعنى مشقت آمده است . ( 2 ) - لذت بر دو قسم است محسوس چون چشيدنى و شنيدنى و بوئيدنى و ديدنى و پرواس‌كردنى از آنجا كه اين لذايذ محسوس و بقواى حيوانى شهوى مخصوص‌اند و قدمت نيز دارند پيروزى غالبا بهرهء آنهاست چه آنكه موافق طبيعت و مطابق شهوت است و لذايذ عقليّه و معارف الهيّه بر خلاف ميول نفسانيّه‌اند از اينرو نوع مردم از اوامر عقليّه و فرمان انبيا معرض و نسبت به احكام دين معترض‌اند و بمتابعت و فرمانبردارى هواى نفس مشتاق العقل صديق مقطوع و الهوى عدوّ متّبع و حضرت ختمى مرتبت از اين جهت فرمود حفّت الجنّة بالمكاره و حفّت النار بالشهوات و خداوند فرمايد كَلَّا بَلْ تُحِبُّونَ الْعاجِلَةَ وَ تَذَرُونَ الْآخِرَةَ و همين است نكته نياز به انبيا و پيشوايان دين كه در آغاز كار گرچه با قهر و جبر آدمى را بجانب بقيه حاشيه در صفحه بعد