چهارده رساله ( فارسى ) — الصفحة ٧١

فصل ششم در بيان آنج آفريدگار عالم عزّ و جلّ جز يكى نيست .

ابو العباس سفّاح بردند و بفرموذ تا جملهء فقها حاضر شدند پس از زنديق پرسيذ كى چرا دو خداى اثبات ميكنى او اين شبهت كى حكايت كرديم بگفت ابو العبّاس سفّاح

دنبالهء حاشيهء صفحهء قبل از ازل با دوست راز بىحجابى داشتيم * جسم خاكى در ميان ما و او ديوار شد ناصر از ناگفتنيها لب بدندان مىنگرد * توبه كرد استغفر اللّه نيست شد هشيار شد و قال عليه السلام فى جواب سؤال الزنديق ( لم لا يجوز ان يكون صانع العالم اكثر من واحد قال الصادق عليه السلام لا يخلو قولك اثنان من ان يكونا قديمين قويّين او يكونا ضعيفين او يكون احدهما قويا و الآخر ضعيفا فإن كانا قويّين فلم لا يدفع كل منهما صاحبه و يتفرّد بالتدبير و ان زعمت ان احدهما قوىّ و الآخر ضعيف ثبت انّه واحد كما نقول للعجز الظاهر فى الثانى و ان قلت انّهما اثنان لم يخل من ان يكونا متّفقين للعجز الظاهر فى الثانى و ان قلت انهما اثنان لم يخل من ان يكونا متّفقين من كل جهة او متفرّقين من كل جهة فلما رأينا الخلق منتظما و الفلك جاريا و اختلاف اللّيل و النهار و الشمس و القمر دلّ صحة الامر و التدبير و ايتلاف الامر على ان المدبّر واحد . و فى كل شىء له آية تدل على انه واحد عالم و آدم و حكما گويند آدم عالمى است كوچك و عالم آدمى است بزرك و عرفا به عكس گويند همه عالم بمثابهء شخص واحد انسانى است چنانچه آدمى مركب از دست و پا و جوارح و اعضاست هم چنان كه اين عالم بزرك را اجزاء و اعضائى است اجزاء تن و اعضاء بدن همه در يك درجه نباشند بعض اشرف و اعلى از بعض ديگرست پس مجموع عالم حيوان ناطق و انسان كلى است كه عالم كبير نام دارد جزء محسوس او كه عالم اجسام است بمنزله روح و باطن انسان صغير و آدم كوچك است اعضاء بدن و اجزاء تن بهم مرتبطاند همچنان اعضاء عالم وجود و اعضاء اين جهان بسته و پيوسته يكديگرند تاروپود عالم امكان بهم پيوسته است * عالمى را شاد كرد آن كس كه يكدل شاد كرد بر اين امر عقلى شواهد نقلى نيز بسيار است ا تزعم انك جرم صغير * و فيك انطوى العالم الاكبر و انت الكتاب المبين الذي * باحرفه يظهر المضمر ارباب عقول در باب وحدت صانع عالم استدلال بوحدت عالم كرده‌اند محبوب جمال خود بآدم بخشيد * سر حرمش بيار محرم بخشيد هر نقد كه در خزينهء عالم بود * سلطان بگرم بخرد عالم بخشيد