مرآة القاسان يا تاريخ كاشان ( فارسى ) — الصفحة ٧٥

[ باب ششم ] از فصل اول سرآب كه از كوه بيرون مىشود و زيراب كه از زمين ميجوشد و چشمه كه از دامن كوه جارى مىشود و سيلاب كه در وقت بارندگى ميآيد و قنات و دولاب كجا هست و نامهاى آنها چيست و فيض كدام و خاصيت چه مىباشد ؟

آن زمان الى حال هريك از سلاطين و شاهزادگان در آن باغ نزول اجلال نمودند بيادگار ابداع و احداث عمارتى دلنشين كرده‌اند . چنان كه شاهنشاه فردوس آرامگاه يعنى خاقان خلد آشيان مغفور فتحعلى شاه قاجار البسه اللّه من حلل النور در آن باغ عمارات دلكش بديع و بناهاى عالى رفيع برپا نموده ، من جمله حوضخانهء شتر گلوى جنوبى آن باغ است كه بانواع و اقسام نجاريها و حجاريها و نقاشيها با كمال روح و فضا و نزاهت و صفا آراسته .

ميرزا معصوم خاورى در تعريف آنجا گفته :

شمالش را به عيسى بذله‌ها اندر روان بخشى * زلالش را به مريم خنده‌ها [ 66 ر ] در پاك دامانى

و كذلك عمارات جنب آن و خيابانى كه در جلو آن انداخته با جدولى از كاشى فيروزه الى آخر باغ كه از دو دوش آن درختهاى سرو و چنار صف كشيده و كذلك حمام كوچك و كرياس و بالاخانهء سر در آن باغ كه از جملهء عمارات رفيعهء منيعهء ايران است ، و در پاى آن از خارج باغ خيابانى است عريض و متن آن به سنگ فرش مسطح و هموار تقريبا پانصد ذرع ، طول آن الى درب باغ شاه كهنه كه آن نيز باغى بود مشتمل بر عمارات عاليه و منسوب است به مرحوم شاه عباس صفوى و اين اوقات خراب و منهدم الآثار و از پيرايهء آبادى مجرد و معرّى است و بجز بعضى از درختهاى سرو و چنار آثارى از آن باقى نيست و از زمان خاقان خلد آشيان مغفور به بعد حكامى كه به كاشان آمدند هريك به قدر تكليف ديوانى خود در صدد مرمت و اصلاح عمارات باغ شاه سابق التفصيل برآمدند ، ولى نظر به آنكه وجوه مقررهء ديوانى كه همه ساله مخصوص