بلوچستان در سالهاى 1307 تا 1317 قمرى ( فارسى ) — الصفحة ٣٧٤
يادداشتهاى بخش نخست : 1307 تا 1311
داراى قلعهء مستحكمى بوده است ؛ زمانى حاكم‌نشين منطقهء سراوان و زمانى به علّت استحكام قلعه‌اش مأمن ياغيان بلوچ بوده است . در سال 1307 هجرى شمسى - 1346 يا 47 ه . ق . - سرهنگ باقر آقا خان داورپناه در پاى همين قلعه به دست ياغيان بلوچ كشته شد و از آن زمان نام دزك به « داورپناه » تغيير يافت و اينك نيز به همين نام خوانده مىشود .
( 64 ) - منظور از سرتيپى كه قبلا اشاره شده است ابراهيم خان ميرپنجه برادر زين العابدين خان و منظور از شما دو سرتيپ والامقام نيز زين العابدين خان و ابراهيم خان مىباشند .
( 65 ) - بم پشت
Bam Posht
يكى از دهستانهاى شهرستان سراوان از توابع بخش مركزى و نيز ده كوچكى از اين دهستان منطقهء بم پشت از شرق و جنوب با بلوچستان پاكستان هم‌مرز مىباشد . منطقه‌اى است كوهستانى با آب و هواى گرمسيرى مالاريائى .
( 66 ) - يا : « اينكارها » ؟
( 67 ) - همه از سرداران طوايف بلوچستان .
( 68 ) - ابراهيم خان ميرپنجه .
( 69 ) - مير عبد اللّه خان پسر دلاور خان بود ؛ دلاور خان احتمالا از طايفهء گمشادزايى
( Gamshadzaei )
و يا « دهوارى »
( Dehvari )
از رهبران طغيان 1307 - 1306 بلوچستان به شمار مىرفت و عليرغم تأمينى كه ناصر الدوله فرمانفرما به او و ساير رهبران شورشى داده بود ، وى نيز همراه با سردار حسين خان به اصرار فرمانفرما ناصر الدوله دستگير و زندانى شد . پس از دستگيرى دلاور خان ، عبد اللّه خان پسر او سر به شورش برداشته و قلعهء دزك را پايگاه و مأمن خود ساخت .
( 70 ) - جالق
( Jalq )
از محال بلوچستان كه قبلا اهميت فراوانى داشت ، اينك از بخشهاى تابعهء شهرستان سراوان و نيز مركز اين بخش . اين منطقه از شمال و شرق با بلوچستان پاكستان هم‌مرز است و از دو قسمت كوهستانى ( كوه‌بند ) كه از جنوب شروع شده به سمت شمال غربى امتداد مىيابد ، و جلگه‌اى كه قسمت مركز و شمال منطقه را عمدتا به صورت لوت و كوير خشك و بىآب دربر مىگيرد تشكيل شده است . عمده‌ترين طايفهء اين منطقه طايفهء گمشادزايى مىباشد .
( 71 ) - چند كلمه خوانده نشد .
( 72 ) - كذا در اصل معنايش دانسته نشد .
( 73 ) - منظور ابراهيم خان سعد الدوله بمى حكمران بم و بلوچستان و فاتح كوهك و چابهار است كه در 1301 ه . ق . ، پس از سى سال حكومت بر بم و بلوچستان وفات نمود . وى پدرزن زين العابدين خان بود .
( 74 ) - يك كلمه خوانده نشد .
( 75 ) - فهرج يا فهره ، ايرانشهر فعلى كه در 1301 ه . ق . به پيشنهاد ناصر الدوله فرمانفرما حكمران وقت كرمان و بلوچستان بجاى بمپور در نزديكى آن كه تا آن زمان مركز حكومت بلوچستان بود و آب و هواى بسيار بدى داشت به عنوان مركز ايالت بلوچستان برگزيده شد . ايرانشهر - فهرج سابق - در جنوب شرقى شهرستان بم واقع بوده ، فاصلهء آن تا كرمان حدود 500 كيلومتر و تا تهران قريب 1500 كيلومتر است . جمعيت شهرستان ايرانشهر طبق سرشمارى سال 2365 برابر - 403 / 259 - نفر بوده است .
( 76 ) - طايفهء « دهوارى » از طوايف بلوچ كه در حدود جالق سكنى دارند و گويا تيره‌اى از طايفهء « بزرگ‌زادهء » بلوچستان مىباشند .
( 77 ) - يك كلمه خوانده نشد .
( 78 ) - اصل : مأخذه .
( 79 ) - شيشه‌ريز
( shishe - riz )
از توابع بخش جالق شهرستان سراوان .
( 80 ) - سب و سوران
Suran )
و
( Seb
هردو از توابع شهرستان سراوان كه اينك بخش واحد سيب سوران
( sib - ( suran )
خوانده مىشود . در جنوب غربى سراوان . رود ماشكيد از اين بخش مىگذرد .