مقامات ژنده پيل ( فارسى ) — الصفحة ٣٤٠

4 - پاسخ شيخ در معناى علم كيميا

ديگر خواجه امام ايلاقى رحمة اللّه عليه بشيخ الاسلام قدس اللّه روحه العزيز نامه‌اى بنوشت در معنى آنكه مىگويند ترا علم كيمياست « 1 » ، بايد كه ما را از آن اعلام دهى و بر اخلاط آن دلالت كنى . شيخ الاسلام قدس اللّه روحه العزيز در جواب نامهء وى نبشت كه به نزديك ما كيميا اين است كه اول خلط از « نَحْنُ قَسَمْنا » « 1 » بگيرد ، و ديگر خلط « قُلِ اللَّهُمَّ مالِكَ الْمُلْكِ « 2 » تُؤْتِي الْمُلْكَ مَنْ تَشاءُ وَ تَنْزِعُ الْمُلْكَ مِمَّنْ تَشاءُ . » « 2 » و سديگر خلط « وَ مَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ . » « 3 » و چهارم خلط « وَ مَنْ يَتَّقِ اللَّهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُ لا يَحْتَسِبُ . » « 4 » و پنجم خلط « وَ اعْتَصِمُوا بِاللَّهِ هُوَ مَوْلاكُمْ فَنِعْمَ الْمَوْلى وَ نِعْمَ النَّصِيرُ . » « 5 » اين پنج خلط فرا گيرد و در قدح « وَ الَّذِينَ جاهَدُوا « 3 » فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا . » « 6 » به آب قناعت بياميزد ، و به كفچهء « وَ أُفَوِّضُ أَمْرِي إِلَى اللَّهِ . » « 7 » در « 4 » دهن « 8 » نياز كند ، و در بحر بىطعمى و ديدار منعم فروكشد ، و در بوتهء صبر باز دارد ، و با آيت « وَ واعَدْنا مُوسى ثَلاثِينَ لَيْلَةً وَ أَتْمَمْناها بِعَشْرٍ . » « 9 » حشو « 10 » كند ، و به آتش محبت در سويداى قلب بگدازد « 5 » ، و به دلالت معرفت برگيرد ، و بر سندان محبت نهد ، و به خايسك « 11 » « و نهى النفس عن الهوى . » « 12 » فروكوبد « 6 » ، و رنگ اخلاص بر وى آميزد ، و به مهر توحيد از سراى ضرب بيرون آرد ،

( 1 ) - كيماست ( 2 ) - الملكوت ( 3 ) - جاهد و ( 4 ) - و در ( 5 ) - بگذارد ( 6 ) - كويد ( 1 ) « نَحْنُ قَسَمْنا بَيْنَهُمْ مَعِيشَتَهُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا » ( سورهء 43 زخرف ، آيهء 32 ) . ( 2 ) سورهء 3 آل عمران : آيهء 26 ( 3 ) سورهء 65 طلاق ، آيهء 3 ( 4 ) سورهء 65 طلاق آيهء 2 - 3 ( 5 ) سورهء 22 حج ، آيهء 78 ( 6 ) سورهء 29 عنكبوت ، آيهء 69 ( 7 ) سورهء 40 غافر ، آيهء 44 ( 8 ) دهن بضم اول و سكون ثانى - روغن ( 9 ) سورهء 7 عرفات ، آيهء 142 ( 10 ) حشو - آگندگى ( فرهنگ نفيسى ) ، حشو كردن - پر كردن و آگندن ( 11 ) خايسك مطرقه بود يعنى چكوچ ( لغت فرس اسدى ) . بكسر ثالث و سكون سين بىنقطه و كاف پتك و چكش زرگرى و مسگرى و غيره باشد و به عربى مطرقه گويند ( برهان ) ( 12 ) سورهء 79 نازعات آيهء 40