مقدمه نقض و تعليقات آن — الصفحة ١١٢

تنبيه بر دو امر در اينجا ضرور است

مراد از او همان شخص است كه ابن الفوطى در تلخيص مجمع الآداب فى معجم الالقاب او را چنين معرفى كرده است « 1 » :

« العميد ابو نصر مسعود بن منصور الزورآباذى الصدر الرئيس ؛ ذكره الفاضل شهاب الدين ياقوت الحموى فى كتاب معجم البلدان : طرثيث هى ترشيش و طريثيث قصبتها و ما زالت منعا للفضلاء و موطنا لاهل الدين و العلماء ، كان « 2 » عميد الدين مسعود رئيس هذه النواحى آباء و أجدادا و لما استولى الملاحدة على نواحى قهستان و زوزن خاف غائلتهم فالتجأ اليهم و كان فقيها عالما و اوصى الى ابنه علاء الدين محمود بن مسعود باظهار دعوة - الاسلام ، و مات العميد سنة خمس و اربعين و خمسمائة و لم يلتفت منهم احد الى ابنه » .

و نيز در تلخيص مجمع الآداب در كتاب العين پسر او را چنين معرفى كرده است :

« علاء الدين ابو الثناء محمود بن العميد مسعود بن منصور الزورآباذى الكاتب - قد تقدم ذكر والده العميد مسعود و أنه كان وصى أبيه فلما مات العميد قام بضبط قهستان و ترشيش أحسن ضبط و كان حسن السيرة متأدبا » .

و نص عبارت ياقوت در حرف طاء مهمله از كتاب معجم البلدان تحت عنوان « طرثيث » نسبت بمطلب مورد بحث اين است :

« و طرثيث هذه ناحية و قرى كثيرة من اعمال نيسابور و طريثيث قصبتها و ما زالت منبعا للفضلاء و موطنا للعلماء و اهل الدين و الصلاح الى قريب من سنة 530 فان العميد منصور « 3 » بن منصور الزورآباذى رئيس هذه الناحية آباء و اجدادا لما استولى الباطنية الملاحدة على نواحى قهستان و زوزن كما نذكره ان شاء اللّه تعالى فى موضعه خاف العميد غائلتهم لاتصال اعماله باعمالهم فاستمد الاتراك لنصرته و حفظا للحريم و الاموال و كان شديدا على الملاحدة مسرفا فى قتلهم فجاء قوم من الاتراك لمعاونته فجروا على عادتهم فى سوء المعاملة و استباحة ما لا يليق و لم تكن همتهم صادقة فى دفع العدو و انما كان قصدهم بلوغ الفرض فى تحصيل ما يحصلونه فرأى ثقل وطأتهم و قلة غناءهم فدفعهم عنه و التجأ الى الملاحدة و صفت له ناحية طريثيث و قلاعها و املاكها و ضياعها و كان فقيها مناظرا حسن الاعتقاد شافعى المذهب الا ان الضرورة ألجأته الى ما فعل ؛ و لما حضرته الوفاة اوصى الى رجل شافعى المذهب فى غسله و تجهيزه و أوصى الى ابنه علاء الدين محمود باظهار دعوته و احياء معالم السنن فامتثل وصيته فى شهور سنة 545 و أمر بلبس السواد و الخطبة بجامع طريثيث فخالفه عمه و أقاربه و كسروا المنبر و قتلوا الخطيب فكتب محمود الى نيسابور يستمد أهلها و يستنصرهم فى كشف هذه البلية و قتل الملاحدة فلم يجد مساعدا فقدم نيسابور و جرى اولئك على رأيهم و خلصت للملاحدة فهى فى أيديهم الى الآن » .

( 1 ) از نسخهء عكسى متعلق بدانشمند فقيد آقاى عباس اقبال نقل شده است . ( 2 ) در اين مورد جاى سفيد بود و نيز بجاى « كان » : « فان » بود . ( 3 ) كذا فى معجم البلدان صريحا و الصحيح : « مسعود » .