مصنفات فارسى ( فارسى ) — الصفحة ٣٤٥

[ 4 ] جواب مكتوب وى كه شيخ ركن الدين علاء الدوله بر ظهر آن نوشت و به كاشان فرستاد

روند ، به معارفى چند كه چون خذف باشد باز مانند و اكثر آيات بينات قرآن را جهت آيتى چند معدود متشابه تأويل كنند . چنان كه آيت محكم اين آيت است كه قُلْ إِنَّما أَنَا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ . . . الخ [ 18 / 110 ] و اخواتها را اين تأويل كنند وَ ما رَمَيْتَ إِذْ رَمَيْتَ وَ لكِنَّ اللَّهَ رَمى [ 8 / 17 ] را مقتدا سازند و ندانند كه جهت تفهيم خلق تا خصوصيت رسول الله صلى الله عليه و سلم را بدانند ، فرموده است چنان كه پادشاهى كه مقربى را به ملكى فرستد ، گويد كه دست او دست من است و زبان او زبان من است . و شيخ نيز كه مريدى را به ارشاد قومى فرستد در اجازت او همين نويسد كه دست او دست من است . غرض آنكه از آيت أَلا لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمِينَ [ 11 / 18 ] غافل شدن ، و از آيت إِنَّ الشَّيْطانَ لَكُمْ عَدُوٌّ فَاتَّخِذُوهُ عَدُوًّا [ 35 / 6 ] و امثالها اعراض كردن ، و تمسك به آيت هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْباطِنُ [ 57 / 3 ] كردن ، و ندانستن كه مراد آن است كه هو الاول الازلى لينتهى اليه سلسلة الاحتياج فى الوجود فضلا عن شىء آخر ، و هو الآخر الابدى بانه اليه يرجع الامر كله ، و هو الظاهر فى آثاره الظاهرة بسبب افعاله الصادرة عن صفاته الثابتة لذاته ، و هو الباطن فى ذاته لا تدركه الابصار و لا يعرف ذاته الا هو . و قد صح عن النبى صلى الله عليه و سلم انه قال : كل الناس فى ذات الله حمقى 241 - . أى فى معرفة ذاته . و قال عليه السلام :

تفكروا فى آلاء الله و لا تتفكروا فى ذات الله 242 - .

7 - باز آمديم بر سر سخن : چون در وسط مقام مكاشفه مثل آن معارف كه در رباعى كيشى خواندند حاصل آمد ، و آن ، آن بود كه حق در صورت دريايى در نظر آمد كه به صفت مواجى و مثبتى و ماحى متصف است و دواير مخلوقات بعضى وسيع و بعضى ضيق ، و تنعم بعضى كه مظهر لطف‌اند به قدر وسعت دايره و استقامت ، و بعضى كه مظاهر قهراند تألم ايشان از ضيق دايره و انحراف . و به صفت مثبتى بعضى را اثبات مىكند و به صفت ماحى بعضى را محو مىكند و به صفت مواجى باز دواير را به تجديد پيدا مىكند تا چون قدم در نهايت مقام مكاشفه نهادم ، باد حق اليقين وزيد و شكوفه‌هاى معارف بدايت و وسط را ريزانيد و ثمرهء حق اليقين از غلاف عين اليقين بيرون آمد .