جامع الحكمتين ( فارسى ) — الصفحة ٣٠٨

XXXII . ( اندر عزم شاعر بجواب دادن سؤالات خويش )

نخست سؤال و بر عقب آن جواب ، و باز نمودن طريق استخراج آن و برهان بر صحّت آن كه هيچ علمى از علم حساب مبرهن‌تر نيست . و هر چند كه امروز به زمين خراسان و مشارق حاسبى كامل نيست ، چون مرا بر حلّ « 1 » آن مشكلات دست بود ، آن كتاب را تصنيف كردم مر آيندگان خلق را به زمان آينده .

( 352 ) و اين مرد گفت كه « جواب اين سؤالات بكنم اگر همچنين جاى خرما خار گرفته نباشد . » بدين قول آن نموده است كه بروزگار او سلطان زمين او جاهل بودست ، و علم را بدان روزگار علما بسط نيارستند كردن .

و اگر بسبب استيلاء جهل بر خلق بايستى كه حكما و علما خاموش بنشستندى و حكمت نكردندى ، حكيم الحكما و خاتم « 2 » الأنبياء محمّد المصطفى - صلّى اللّه عليه - بايستى كه اين گنج حكمت و كان حقايق العلوم را كه قرآن كريمست « 3 » بخلق ندادى « 4 » ؛ بل مر او را خداى تعالى بفرمود كه « بر خوان بخلق آنچه به تو وحى كرده‌ام ، و نماز را بپاىكن كه نماز بازدارد خلق را از فواحش و مناكير » بدين آيت كه گفت : قوله « اتْلُ ما أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنَ الْكِتابِ وَ أَقِمِ الصَّلاةَ ، إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ وَ لَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ ما تَصْنَعُونَ . » « 5 » و معنى ظاهر صلاة « 6 » پرستش خداست بجسد باقبال سوى قبلهء اجساد كه آن كعبه است خانهء خداء تعالى بمكّه . و تأويل باطن صلاة پرستش خداى است بنفس ناطقه باقبال بر طلب علم كتاب و شريعت سوى قبلهء ارواح كه آن خانهء خداست - آن خانه‌ئى كه علم خداى اندرو « 7 » است ، - و آن امام حقّست عليه السّلام .

( 1 ) حل : جل A ( 2 ) و خاتم : او خاتم A ( 3 ) كريمست : كرمست A ( 4 ) ندادى : بدادى A ( 5 ) سورهء 29 ( العنكبوت ) آيهء 44 ( 6 ) صلاة : صلوات A ( 7 ) اندرو : اندر A