جامع الحكمتين ( فارسى ) — الصفحة ٢٩١

XXVIII . ( اندر خانه‌هاى خورشيد و ماه و ديگر سيّارات )

دو اصل عالم دين - كزو يكى آفتاب عالم دين است و ديگر ماه عالم دينست - يكى منزلتست ، همچنانك هر يكى را از آفتاب و ماه اندر فلك يكى خانه است . اما منزلت رسول - عليه السّلام - تأليف كتاب و شريعت بىتأويل ، و اما منزلت وصىّ رسول - عليه السّلام - تأويل كتاب و شريعت است بىتنزيل .

و اندر عالم دين پنج ستارهء مدبّراند كاركنان زير دست « 1 » اين ماه و آفتاب ، كه نور ايشان همه از آفتاب عالم « 2 » دينست - عليه السّلام - اعنى امام و باب و حجّة و داعى و مأذون . « 3 » و هر يكى را ازين پنج ستاره دو منزلتست « 4 » ، چنانك مر هر يكى را از پنج ستارهء فلك عالم جسم دو خانه است : يك منزلت هر يكى ازين پنج ستارهء عالم دين نگاه داشت ظاهر كتاب و شريعت است و كار كردن ، و ديگر منزلت هر يكى طلب كردن تأويل است و شناخت آن . و اين پنج فرمانبردار - كه زير دست آفتاب و ماه عالم ( دين‌اند ) - بمنزلتهاء حواس‌ّاند مر خداوندان دين حقّ را ، چنانك خداى گفت اندر ابراهيم و فرزندان « 5 » او - عليهم السّلام - بدين آيت : « 6 » قوله « وَ اذْكُرْ « 7 » عِبادَنا إِبْراهِيمَ وَ إِسْحاقَ وَ يَعْقُوبَ أُولِي الْأَيْدِي وَ الْأَبْصارِ . » « 8 » گفت مر رسول را - عليه السّلام - كه « ياد كن بندگان ما را ابراهيم ( و اسحاق و يعقوب ) را كه مر ايشان را دستها و چشمها بود . » اهل تفسير - كه حشويان اهل امّت ( اند ) - گفتند كه بدين دستها و چشمها همى مر صبر ايشان را خواهد بر بلاها و رنجها كه از بهر دين بديشان رسيد . و اهل تأويل گفتند : دست [

a

97 ] و چشم « 9 » پيغامبران و امامان مر آنان « 10 »

( 1 ) زير دست : ايزدست A ( 2 ) عالم : علما A ( 3 ) مأذون : مأمون A ( 4 ) منزلتست : منزلست A ( 5 ) فرزندان : فرزندن A ( 6 ) آيت : است A ( 7 ) و اذكر : فاذكر A ( 8 ) سورهء 38 ( ص ) آيهء 45 ( 9 ) چشم : جسم A ( 10 ) آنان : آن A