جامع الحكمتين ( فارسى ) — الصفحة ٢٥٧

XXIV . ( اندر آفرينش آسمان و زمين )

بدين اعراض است . پس واجب آيد ازين روى كه جوهريّت طبايع باعراض است . و پيش ازين چنان درست كرديم كه جوهريّت مر هيولى راست كه اعراض را برگرفتست . وز بهر آن چنين است كه اين دو جفت - اعنى هيولى و صورت - جفت كردهء مبدع حق‌ّاند ، و يكى را ازين دو بىجفت « 1 » خويش وجود نيست .

( 295 ) آنگاه « 2 » گفتند كه چو صورت بهيولى مزدوج شد ، طبيعت كلّى اندرين جوهر پديد آمد ، و آن آغاز حركت مكانى بود كه اندرين جواهر افتاد و جوهر جسم بتقسيم [

a

85 ] طبيعت كلّى - كه اندر اثبات او پيش ازين سخن گفتيم - منقسم شد « 3 » بدين اقسام كه ظاهر است .

( 296 ) و گفتند : چو طبيعت كلّى مر جوهر جسم مطبوع را « 4 » بجنبانيد ، هرچ ازو لطافت و روشنايى و صفوت بود بازشد فراخ ، و هرچ ازو كدورت و كثافت و تيرگى بود بر جاى خويش بماند و سخت شد . وز لطافت‌ها هرچ روشن بود كواكب گشت بشكل‌هاء مدوّر ، و هرچ از لطافت بىنور ماند ازو افلاك آمد « 5 » بتقدير صانع حكيم و فعل طبيعت كلّى . و هرچ از افلاك فروتر ماند آتش بود كز افلاك كثيف‌ترست ، و باز هوا از آتش كثيف‌ترست ، و باز آب از هوا كثيف‌ترست ، و باز خاك بغايت كثافت و گرانى است كه اندر مركز باستاد .

( 297 ) و مثل اين صنع را چنان گفتند حكما « 6 » كه كسى سنگى گران را از هوا فرود افكند بر روى آبى بزرگ راست و هموار استاده ، و از افتادن

( 1 ) ازين دو بىجفت : ازين رويى جفت A ( 2 ) آنگاه : نكاه A ( 3 ) شد : شدند A ( 4 ) مطبوع را : مطبوع ا A ( 5 ) آمد : اند A ( 6 ) حكما : + كفتند A مكرر است