جامع الحكمتين ( فارسى ) — الصفحة ٢٥٤

XXIII . ( اندر فرق ميان مدرك و ادراك )

مر مبدع عقل را بعقل اندر يابيم آنگاه « 1 » عقل فاعل باشد و مبدع او سبحانه « 2 » [

a

84 ] مفعول « 3 » او باشد ، و اين روا نباشد . و ما بنموديم عقلا را بدين دليل عقلى كه عقل مر مبدع خويش را « 4 » اندر يابد باثبات محض برى « 5 » از همهء صفتهاء « 6 » محسوسات و معقولات ، و مبدع حقّ سبحانه « 7 » مفعول « 8 » عقل نباشد « 9 » ، بل « 10 » عقل بنور اندر يافتن مر او را باثبات مجرّد « 11 » شرف و نور پذيرد ، و انفعال سوى عقل باشد نه سوى بارى سبحانه و تعالى « 12 » . و اين جوابى شافى است مرين سؤال را بارادت عقلى « 13 » .

( 289 ) و حكما گفتند : زمان بسه قسم است « 14 » . يكى حاضر چو امروز و اين ساعت ، و ديگر گذشته چون دى و پرير « 15 » ، و سه ديگر آينده چون فردا و پس فردا . و چيزهاء زمانى نيز « 16 » بدين سه قسم است « 17 » . پس گفتند : چشم « 18 » آلت است مر ادراك چيزى را « 19 » كه حاضرست « 20 » امروز ، و گوش « 21 » آلت است مر ادراك چيزى را « 22 » كه دى و پرير بودست و گذشته است ، و فكرت آلت است مرا ادراك چيزى را كه فردا و پس فردا خواهد بودن . و گفتند كه عقل آلت است مر ادراك مبدعات را نه مر ادراك مبدع را و للّه الحمد و المنّه « 23 » « 24 » .

( 1 ) آنگاه A : آنگه R ( 2 ) باشد و مبدع او سبحانه R : و مبدع بود و سبحانه A ( 3 ) مفعول R : معقول A ( 4 ) مر مبدع خويش را A : كى مبدع خويش را R ( 5 ) برى R : ؟ ؟ ؟ مدى A ( 6 ) صفتهاء A : صفاتهاى R ( 7 ) سبحانه A : + و تعالى R ( 8 ) مفعول A : معقول R ( 9 ) نباشد A : باشد R ( 10 ) بل A : بلك R ( 11 ) مجرد R : تجرد A ( 12 ) و تعالى A : - R ( 13 ) مرين سؤال را بارادت عقلى R : و اين سؤال ما زيادت عقلى A ( 14 ) قسم است R : قسمتست A ( 15 ) و پرير R : و برى A ( 16 ) نيز A : هم R ( 17 ) قسم است R : قسمتست A ( 18 ) چشم : جسم AR ( 19 ) چيزى را R : جيز را A ( 20 ) حاضرست A : حاضر باشد R ( 21 ) و گوش R : گوش A ( 22 ) چيزى را R : جيز را A ( 23 ) و للّه الحمد و المنه A : - R ( 24 ) و المنه : + شعر A