جامع الحكمتين ( فارسى ) — الصفحة ٢١٨

. XX ( اندر ابداع )

ابداع ثابت است ، و همىپرسد تا كسى هست كه ابداع را ثابت كند بعد از آنك اقاويل حكما اندر آن مختلف است ؟

( 241 ) و جواب اهل تأييد - عليهم السّلام - اعنى امامان امّت از فرزندان رسول مصطفى - صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم - اندر اثبات ابداع و ردّ بر [

a

72 ] منكران ابداع آنست كه نخست بر دهرى ردّ كردند بدانچ گفت « عالم قديم است و صانع « 1 » مواليد اوست ، و خود مصنوع نيست . » بدين حجّت‌ها ردّ دهرى چنان كردند ( كه ) گفتند : « 2 » عالم صانع مواليد نيست ، بل مصنوع است بذات خويش . و دليل بر درستى آنك عالم صانع نيست ، آن آوردند كه گفتند كه مواليد از نبات و حيوان همى از افلاك و انجم و طبايع پديد نيايد « 3 » ، بل همى از تخم‌ها و بيخهاء « 4 » ابداعى و از اشخاص نر و مادهء ابداعى همى پديد آيد از حيوانات ؛ ( و اگر نباتات و حيوانات ) بمعاونت افلاك و انجم « 5 » و خاك و آب پديد آمدى ، بايستى كه ( از ) نباتها همه ( جا ) باغ و بستان گشته بودى و هر نباتى كه بر آمدى گندم و جو و برنج و جز آن بودى ، و چو هيچ درختى همى بىتخم از زمين پديد نيايد ، و هيچ حيوان تمام خلقت همى جز از جفتى حيوان - كه اصل ابداع بوده است - موجود نشد ، ظاهر است كه اين افعال مر افلاك را و انجم را با تخمهاء نبات و اشخاص حيوان ابداعى با اشتراك است ، و نه از تخمى بىطبايع و تابش و گردش « 6 » انجم و افلاك درختى آيد ، و نه از حيوانى « 7 » بىنبات زايش آيد « 8 » . و فعل باشتراك از فاعلان « 9 » مختلف الافعال

( 1 ) صانع : مانع A ( 2 ) چنان . . . گفتند : چنانك كردند گفتند A ( 3 ) نيايد : آيد A رجوع بجملهء بعد شود ( 4 ) بيخهاء : ؟ ؟ ؟ بنجهاء A ( 5 ) انجم : الجم A ( 6 ) و تابش و گردش : و تابس نكردش A ( 7 ) حيوانى : حيوان A ( 8 ) آيد : اند A ( 9 ) فاعلان : فاعل ان A رجوع بسطر 2 صفحهء بعد شود