جامع الحكمتين ( فارسى ) — الصفحة ٢٠٨

. XIX ( اندر نيازمندى مردم بپرورش )

بازگشت [

b

68 ] بعالم علم است ، چنانك پديد آمدنش « 1 » اندرين عالم بغذاهاى تدبيرى و پرورشهاء تقديرى است ، تا بداند كه اين سراى « 2 » رهگذرست مر او را ، و ستوروار نبايدش زيستن ، و علم طلب بايد كردن تا بعالم علوى بنعمتهاى ابدى رسد . و چو ستور را نفسى علم‌پذير نبود ، از بهر « 3 » غذا مر او را - نه به حال طفلى « 4 » و نه باوقات تمامى جسم - بتكلّف « 5 » و آلت‌هاى علمى حاجت نبود « 6 » .

و مردم را نفس علم‌پذير آمد كز قياس عقلى واجب آمد كه حال او اندر پرورش و ساختن غذاها بخلاف حال ستوران باشد ، چنين كه هست . و اين اختلاف اندر اصل اين دو جانورست ، اعنى اندر نفس بهيمى و نفس ناطقه ، كزو يكى شريف ( است ) و ديگر وضيع ، و يكى نفيس است و ديگر خسيس ، و يكى عالم است و ديگر ( جاهل ) مقيم « 7 » . پس به حكم اين اختلاف‌ها كه نموديم كه هست ميان نفس ناطقه و ميان نفس بهيمى ، واجب آيد كآن جوهر شريف - كه نفس انسانى است « 8 » - باقى باشد ، و آن جوهر وضيع - كه خسيس و جاهل مقيم « 9 » است - فانى باشد .

( 230 ) و گفتند - يعنى اهل تأييد و خازنان علم كتاب و شريعت عليهم السّلام - كه چو مردم نفسش « 10 » علم‌پذيرست و جسدش بدين سبب كاين « 11 » نفس شريف اندر اوست ، اندر پرورش بدين تكلّف « 12 » و تلطّف حاجتمند است ، اين حال خاصّ جسديش دليل است بر آنك نفسش را هم اين تدريج و تكلّف ببايد « 13 » ،

( 1 ) پديد آمدنش : بديداندش A ( 2 ) سراى : سراه A ( 3 ) از بهر : وز بهر A ( 4 ) طفلى : طفيلى A ( 5 ) بتكلف : به تكليف A رجوع بسطر 17 شود ( 6 ) نبود : نبرد A ( 7 ) مقيم A : شايد « مفحم » ( دهخدا ) رجوع بسطر 12 شود ( 8 ) نفس انسانى است : نفس و مسامزست A ( 9 ) جاهل مقيم : جاهل و مقيم A شايد « مفحم » ( دهخدا ) رجوع بسطر 10 شود ( 10 ) نفسش : نفس A رجوع بسطر 17 شود ( 11 ) كاين : كا ؟ ؟ ؟ بين A ( 12 ) تكلف : تكليف A رجوع بسطر 17 شود ( 13 ) ببايد : بيايد A