جامع الحكمتين ( فارسى ) — الصفحة ٢٠٤
. XIX ( اندر نيازمندى مردم بپرورش )
مرين سؤال را جواب نتواند « 1 » دادن ، چه « 2 » اندر شارستان دين از راه ديوار اندر آمده است ، بر مثال سگى كه چو بدر شارستان اندر نگذارندش ، به ديوار اندر آيد ، وز اهل شارستان نباشد ، و ما بجود « 3 » خداوند زمان خويش گوييم : بچهء « 4 » ستور را بپرورش حاجت نيست ، و بر گرفتن و نهادن نبايدشان « 5 » ، بل در وقت كز مادر جدا شوند بر پاى خيزند ، و پستان مادر را بجويند و بگيرند و بمكند ، و نيز هرچ از زمين برويد غذاء ايشان است . و جانور هست كه مر او را خود شير نيست البتّه همان ساعت كه بزايد گيا خورد ، و آن بچهء خرگوش است كه مر او را شير نيست . و بچهء مرغ خانگى آن ساعت كه از خايه « 6 » بيرون آيد دانه خورد و بدود ، وز پرندگان « 7 » حذر كند ، و بچهء مردم را « 8 » بسيار تكلّف ( بايد ) از بستن بندها و اندر ميان جامهاء نرم خوابنيدن « 9 » و بر جنبانيدن و پستان اندر دهان نهادن « 10 » و شستن و نگاه داشتن از آفت‌ها و بپروردن « 11 » تا هلاك نشود ، اين حال را بشرح حاجت نيست ، از بهر آنك هر كسى را اين ظاهر و معلوم است از خاصّ و عامّ .
( 222 ) و لكن نيز ببايست دانستن مرين مردمان را كه حال همهء مردم - كه بكمال جسدى رسيده‌اند - هم اين است ، از بهر آنك طعام او نيز نبات است ، و لكن آن نبات را كز زمين بر آيد بسيار آلت‌هاى علمى و عمل‌هاء تدبيرى بايد ، تا چنان شود كه غذاء جسد او را شايد ، اعنى گندم را از كاه جدا بايد كردن بآلت‌هاء كشاورزى و تدبيرهاء آن از گرفتن [
b
67 ] و پاك كردن
( 1 ) نتواند : نتوان A ( 2 ) چه : و A ( 3 ) بجود : بحود A ( 4 ) بچهء A : شايد « بچگان » ( 5 ) نبايدشان : منايدشان A ( 6 ) خايه : خانه A ( 7 ) پرندگان : ؟ ؟ ؟ پرندگان A ( 8 ) مردم را : + كز A ( 9 ) بندها . . . خوابنيدن : بندهاء اندر ميان . . . و خوابنيدن A ( 10 ) نهادن : و نهادن A ( 11 ) و بپروردن : ببروردن A