جامع الحكمتين ( فارسى ) — الصفحة ١٨٧

XVII . ( اندر ازل و ديمومت و خلود و ابد )

بآواز سخن گفتى « 1 » ؛ و چو سليمان گفت « 2 » « ما را منطق ( پرندگان ) بياموختند » يعنى دانيم ، و آن ناگفته است ؛ پس نطق سخن دانسته باشد و ناگفته ، و كلام منطق گفته باشد ، و قول جزوهاء كلام باشد كه هر يكى را معنئى باشد ، و جملگى « 3 » آن جمع شود بر گزاردن يك معنى كآن جز بدان قولها گزارده نشود .

XVII . ( اندر ازل و ديمومت و خلود و ابد )

XVII

. ( اندر ازل و ديمومت و خلود و ابد )

بيت 30

ازل « 4 » هميشه و ديمومت و خلود و ابد * ميان هر يك چون فرق كرد زيرك سار ؟

( 191 ) [

a

61 ] به نزديك فيلسوف ازلى حدّيست « 5 » . و گويند ازلى آنست كه وجود او را علّت نيست بلك موجودست « 6 » بىعلّتى ، و بر ضدّ « 7 » اين صفت « 8 » محدث است و محدث آنست « 9 » كه مر وجود او را علّت است . و گويند چو محدث حاضر است - « 10 » و آن اين عالم ملوّن متحرّك متجزّى است « 11 » ، و لون‌ها و حركت‌ها و جزوهاء او بر حدث او گواست - پس « 12 » لازم آيد كه صانع و موجد « 13 » اين ازلى است ، و بودش او را علّت نيست ، و مر او را نه لون است « 14 » و نه حركت و نه اجزا البتّه . و گفتند كه اگر پيش از محدث موجودى نباشد كو « 15 » علّت محدث باشد ،

( 1 ) سخن گفتى : سخن كوى A ( 2 ) سليمان گفت : منطق كفت A ( 3 ) جملگى : جمله كه A ( 4 ) ازل . . . : در رسالهء مختصر كتاب حاضر ( R ) اين بيت تشريح شده ( ديوان ناصر خسرو ص 579 ) ( 5 ) حديست R : خدايست A ( 6 ) و گويند . . . موجودست R : - A ( 7 ) و بر ضد R : و بر صد A ( 8 ) اين صفت A : آن صفت R ( 9 ) محدث است و محدث آنست : محدث است R محدث انست A ( 10 ) محدث . . . حاضر است A : - R ( 11 ) متحرك متجزى است A : متحرك متحركست R ( 12 ) پس A : - R ( 13 ) موجد A : موجود R ( 14 ) لون است R : كونست A ( 15 ) كو A : كه او R