جامع الحكمتين ( فارسى ) — الصفحة ١٧٦
. XV ( اندر بعض خواصّ جمادات و حيوانات و أمكنه )
واجب است ، چنانك خداء تعالى همىگويد : قوله « وَ ما مِنْ دَابَّةٍ فِي الْأَرْضِ وَ لا طائِرٍ يَطِيرُ بِجَناحَيْهِ إِلَّا أُمَمٌ أَمْثالُكُمْ . » « 1 » همىگويد : هيچ چرنده نيست اندر زمين و نه پرنده كه بپرد به دو پر خويش مگر كه ايشان امّتان‌اند همچو شما . پس بر عقلا واجب است پلنگ و موش و مردم را بشناختن ، و مار و كژدم را - كه اندر [
b
57 ] صورت مردمىاند - دانستن ، و زيشان بر حذر بودن ، و اگر كشتن مار بر ما واجب است باتّفاق مردمان « 2 » ، كشتن كافران بر ما واجب است « 3 » بفرمان خداء تعالى . پس كافر مارتر از مارست « 4 » از بهر آنك او را همى بفرمان خداى بايد كشتن كه دست بازداشتن از فرمان او كفر است ، و ناكشتن مار كفر « 5 » نيست ، و منافق و كافر اندر يك مرتبت‌اند بقول خداء تعالى كه گفت : قوله « يا أَيُّهَا النَّبِيُّ « 6 » جاهِدِ الْكُفَّارَ وَ الْمُنافِقِينَ وَ اغْلُظْ عَلَيْهِمْ . » « 7 » و اين بيت‌ها اندر مشابهت مردمان بدگر « 8 » جانوران مراست . « 9 » شعر « 10 » :
اى كهن گشته در سراى غرور * خورده بسيار ساليان و شهور !
كه شناسد كه چيست از عالم « 11 » * غرض كردگار فرد غفور ؟ « 12 »
( 1 ) سورهء 6 ( الانعام ) آيهء 38 ( 2 ) s مردمان : + و A ( 3 ) كشتن كافران بر ما واجب است : رجوع شود بكتاب وجه دين چاپ كاويانى ، برلن 1343 قمرى ، ص 232 - 241 ( 4 ) مارست : ما دست A ( 5 ) مار كفر : + كفر A ( 6 ) النبى : الذين آمنوا ( ! ) A ( 7 ) سورهء 66 ( التحريم ) آيهء 9 ( 8 ) بدگر : بذكر A ( 9 ) و اين بيت‌ها . . . مر است : رجوع شود بديوان ناصر خسرو چاپ تهران 1304 - 1307 ، ص 151 - 153 . قصيدهء مزبور در ديوان ناصر 45 بيت است و در اينجا فقط 21 بيت آمده است . درين جا ( I نشانهء ديوان ( 10 ) شعر : بحر خفيف مخبون مقصور فاعلاتن مفاعلن فعلات ( 11 ) از عالم D : اين عالم A ( 12 ) فرد غفور d : فرد و غفور A