جامع الحكمتين ( فارسى ) — الصفحة ١٤٠

IX ( اندر فرشته و پرى و ديو )

« پرى » گويند « 1 » ، و ديگر انس را - يعنى مردم را - چنانك گفت : قوله « وَ ما خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنْسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ . » « 2 » و نگفت « ديو را آفريدم » بل « 3 » گفت « ديوان پريان بودند ، بىفرمان شدند ، و ديو گشتند « 4 » به معصيت خداى خويش » بدين آيت : قوله « 5 » « وَ إِذْ قُلْنا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ ، فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ كانَ مِنَ الْجِنِّ فَفَسَقَ « 6 » عَنْ أَمْرِ رَبِّهِ » « 7 » . و علّت وجود ديو - به حكم اين آيت - وجود مردمست ، از بهر آنك همىگويد : ابليس پيش از آنك مر او را طاعت « 8 » آدم فرمود ، از پريان بود . پس آفريده به دو قسم بود : يكى مردم و ديگر پرى « 9 » . و پرى به دو قسم شد : يكى فرشته و ديگر « 10 » ديو ، اعنى آنچ از پرى بطاعت بماند فرشته شد ، و آنچ بىطاعت شد ديو گشت « 11 » . و فرقى نكرد « 12 » اندر كتاب ميان فرشته و پرى ، جز بدانك « 13 » گفت : چو پرى بىطاعت شد ، ديو گشت ؛ و اگر نه « 14 » فرشته و پرى را بيك منزلت نهاده است ، بدين آيت : « 15 » قوله « وَ إِذْ قُلْنا لِلْمَلائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ ، فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ كانَ مِنَ الْجِنِّ . » « 16 » « 17 » همىگويد « چو فرشتگان را گفتيم مر « 18 » آدم را سجده كنيد ، سجده كرده‌اند « 19 » مگر ابليس « 20 » كو از پريان بود » يعنى از فرشتگان بود . پس بدين آيت ظاهر است

( 1 ) گويند A : خوانند R ( 2 ) سورهء 51 ( الذاريات ) آيهء 56 ( 3 ) بل R : - A ( 4 ) ديوان . . . گشتند A : ديو از ندمان بود بىفرمان شد و ديو گشت R ( 5 ) قوله A : بود كه R ( 6 ) ففسق R : ففسقوا A ( 7 ) سورهء 18 ( الكهف ) آيهء 48 ( 8 ) طاعت A : بطاعت R ( 9 ) يكى مردم و ديگر پرى A : يكى ديو و يكى پرى R ( 10 ) و ديگر A : و يكى R ( 11 ) شد . . . گشت R : شدند . . . گشتند A ( 12 ) نكرد R : - A ( 13 ) بدانك A : آنك R ( 14 ) و اگر نه R : و اگر A ( 15 ) آيت R : است A ( 16 ) سورهء 18 ( الكهف ) آيهء 48 ( 17 ) من الجن A : + ففسق من أمر ربه R ( 18 ) مر A : - R ( 19 ) كرده‌اند A : بكردند R ( 20 ) ابليس R : آن كس A