جامع الحكمتين ( فارسى ) — الصفحة ١٣٥

IX ( اندر فرشته و پرى و ديو )

( اندر فرشته و پرى و ديو )

بيت 14 - 15

فرشته و پرى و ديو را بدانستم * كه هست و نيز ببايد به هست بر ، تكرار

ز ما و كيف بگوى و برسم برهان گوى * گر آمدست برون اين سخنت از استار .

( 137 ) همىگويد اين مرد كه مقرّم كه فرشته و پرى و ديو هست ، و ليكن هم اين « 1 » اقرار بىبرهان بس نباشد . بگوى كه چيست هر يكى « 2 » از اين ؟

و چگونه است ؟ چنانك گفت « زما و كيف بگوى ، و برسم برهان گوى . » « 3 » و ماهيّت چيز چه چيزى « 4 » او باشد ، و آن تفحّص باشد از جنس « 5 » چيز . و كيفيّت او چگونگى باشد ، و آن « 6 » شكل و رنگ او باشد اگر جسم باشد ، و صفات فعل باشد اگر نه جسم باشد ، چنانك كسى گويد « درخت » به مثل ، و كسى بپرسد كه « درخت چه باشد ؟ » اين ازو بازجستن باشد از جنس درخت . و جوابش آن باشد - اگر اينجا چيزى از گيا رسته باشد - ( كه ) گويندش : ازين جنس باشد درخت . « 7 » و اگر اينجا چيزى نباشد ، گويندش : درخت جسمى باشد افزاينده و مر خاك و آب را به صورتى « 8 » ديگر كننده . و آنكه « 9 » گويد « درخت چگونه باشد ؟ » گويندش : « 10 » يك سرش به زمين فرو باشد ، و يك سرش به هوا بر باشد « 11 »

( 1 ) هم اين A : همين R ( 2 ) هر يكى R : هر كه A ( 3 ) چنانك . . . برهان گوى A : - R ( 4 ) چه چيزى A : چو چيزى R ( 5 ) از جنس A : از جنسى R ( 6 ) و آن R : آن A ( 7 ) اگر اينجا چيزى . . . باشد درخت A : - R ( 8 ) و اگر اينجا چيزى نباشد A : اگر آنجا چيزى باشد R ( 9 ) به صورتى A : به صورت R ( 10 ) و آنكه R : و انكار A ( 11 ) گويندش R : گويند A و يك سرش به هوا بر باشد A : و ديگر سر به هوا بر شده R