جامع الحكمتين ( فارسى ) — الصفحة ١٣٢

. X ( اندر طبيعت كلّى )

فعل نفس كلّى ايجاد نفس ناطقه است اندر هيكل انسانى ، و كار كرد بر اجسام اندر « 1 » اشخاص بتصوير ، و تحويل مر نبات را به صورت حيوانى اندر اشخاص ، و ديگر حالتها و استحالتها ، همه مر طبيعت كلّى راست ، كه او اندرين عالم است ميان فلك قمر و ميان آن [

a

42 ] نقطه كه مركز عالم آنست . و همگى مهات و افلاك را تكيه بر آنست ، و عالم از طبيعت كلّى پر است ، بىآنك هيچ جاى اندرو بگرفتست ، از بهر آنك او جوهرى ناجاىگيرست .

( 135 ) و امّا قول اين مرد كه اشارت طبيعت كلّى « بأوّليت حال » همىكند ، بازجستن است از « 2 » وجود طبيعت كلّى بأوّل اندر جوهر جسم . و جوابش « 3 » آنست كه گوييم : وجود طبيعت كلّى اندر جوهر جسم - كه آن سايهء نفس كلّى بود - بأوّل حال از نظر نفس كلّى بود اندر سايهء خويش ، همچنانك وجود نفس كلّى « 4 » از نظر عقل كلّى بود اندر ذات خويش . و اگر كسى مر اين سخن را منكر شود و گويد : از نظر كسى اندر چيزى فاعل چگونه روا باشد كه پديد آيد ، چنين كه همىگوييد « از نظر نفس كلّى اندر هيولى - كه سايهء او بود - طبيعت كلّى « 5 » پديد آمد » ؟ - جواب ما مر او را آنست كه گوييم : چو ناظر شريف باشد ، و آنچ اندرو نگرد بجنس و جوهريّت او نزديك باشد ، حاصل از آن نظر جوهرى فاعل آيد . و مثال آن « 6 » اندر عالم ظاهر است ، بر آنك چو آفتاب - كو جوهرى شريف است - همى اندر مهره‌ئى بلور گرد ( و ) پاكيزه نگرد « 7 » - كآن مهره بگردى و پاكيزگى جوهر

( 1 ) اندر ( در موضع اول ) : اندرو A ( 2 ) از : او A ( 3 ) و جوابش : و چو آتش A ( 4 ) نفس كلى : + بود A ( 5 ) كلى : كل A ( 6 ) و مثال آن : و مثال‌اند A ( 7 ) گرد : گرد آرست A