كشف الحقايق ( فارسى ) — الصفحة ٢٧٧
تعليقات و حواشى
هو ولى اتم من حيث هو نبى او رسول لا ان الولى التابع له اعلى منه فان التابع لا يدرك المتبوع ابدا فيما هو تابع له فيه . . . . »
( فصوص الحكم - چاپ دكتر عفيفى ص 134 - 135 )
صفحه ( 59 ) - و خضر كه ولى بود علام بود - شخصيت مجهول‌الحقيقه‌اى كه صحائف و كتب را مشحون از نام و آثار و اخبار خويش ساخته و بااين‌همه بقول خواجه
با هيچ‌كس نشانى زان دل‌ستان نديدم * يا من خبر ندارم يا او نشان ندارد
بارى درباره « خضر » فقط تا اين حد كه مراد و مقصود از « عبدا من عبادنا » در آيه شريفه « فوجدا عبدا من عبادنا آتيناه رحمة من عندنا و علمناه من لدنا علما » ( سوره كهف آيه 65 ) اوست همه متفق‌القولند اما ديگر اقوال راجع به او فوق‌العاده مضطرب و متناقض است . بعضى او را از انبياء و گروهى او را از اولياء و برخى او را از ابدال و جمعى از ارباب رجال و سير او را از صحابه رسول اكرم مىدانند . از جمله موضوعات مربوطه به او كه در پرده ابهام و تناقض فرورفته اين مباحث عجيب و بىفايده است كه :
1 ) نام خود و پدرش و لقبش چيست ؟ ( چندين نام براى او نقل كرده‌اند )
2 ) آدمى است يا فرشته ؟
3 ) رسول است يا نبى يا ولى ؟
4 ) عالم بغيب و واقف بر اسرار علوم خفيه است ؟
5 ) شخصى است يا نوعى ؟
6 ) زنده جاويد است يا خواهد مرد و آب حيات كه نوشيده چيست ؟
7 ) بر فرض جاويد نبودن زندگيش آيا تاكنون مرده است يا هنوز زنده است ؟
8 ) مسلمان است يا مسلمان نيست ؟
9 ) از صحابه پيغمبر اكرم ( ص ) بوده يا درك صحبت نكرده است ؟
10 ) از رجال سند و حديث است يا نه ؟
11 ) ساكن كجاست آيا در صحارى و خشكى زندگى مىكند يا در درياهاست ؟
12 ) و اصلا آيا چنين وجودى موجود است يا فقط وجود لفظى و كتبى دارد ؟
همه اين مطالب و مطالب ديگر درباره او مبهم و مشوب به افسانه‌سرائىهاى عجيب و غريب و مسخره‌آميز است و بنده در تصفح و تفحص اجمالى كه در بيش از چهارصد صفحه از كتب مختلف نمود به هيچ پاسخ صحيحى كه مبتنى بر مقدمات علمى دقيقى باشد دست نيافت و جز به حرفهاى پيش‌پاافتاده و مبتذلى