كشف الحقايق ( فارسى ) — الصفحة ٢٣٦

تعليقات و حواشى

أنا من أهوى و من اهوى انا نحن روحان حللنا بدنا منسوب به « حلاج » و ليس فى جبتى سوى الله از جنيد و ليس فى الدارين الا ربى از ابى العباس قصاب و سبحان من اظهر الاشياء و هو عينها و

فانظر الى شجر و انظر الى حجر * و انظر الى كل شيئى ذلك الله

از « محيى الدين بن العربى » و

به زير قبه تقديس ذات مستانند * كه هرچه هست همه صورت خدا دانند

از « ابى سعيد ابى الخير » و

آن خرد بخشى كه عالم ذات اوست * جمله اكوان مصحف آيات اوست

از شيخ عطار

و اندرين خنب نيست جز يك رنگ * و اندرين خانه نيست جز يك كس

از اوحدى

و كه همه اوست هرچه هست يقين * جان و جانان و دلبر و دل و دين

از عراقى و بسيارى از سخنان مولانا جلال الدين و همچنين داستانهاى عطار ( از قبيل قصه سىمرغ و جستجوى سيمرغ در منطق الطير ) و غيره و غيره مشتق و منبعث از اين عقيده است .

البته اينك مقام مقتضى بسط مقال دراين‌باره و بيان تفاوتى كه ميان اتحاد و حلول كه اعتقاد قدماء از صوفيه چون حلاج و بايزيد است با وحدت وجودى كه معتقد « ابن العربى » است نمىباشد و همچنين باز اعتقادى كه « ابن العربى » نسبت به وحدت وجود دارد با اعتقادى كه « ابن سبعين » موجد و مبتكر آنست متفاوتست .

بارى همچنان كه پيشتر نيز اشاره شد مراد « نسفى » از ( اهل وحدت » عامه قائلين به « وحدت وجود » است ولى هرگاه « اصحاب نور » بگويد ظاهرا نظرش به پيروان « محيى الدين بن العربى » است و هرگاه « اصحاب نار » مىگويد نظر به « ابن سبعين » و من تبع او دارد .

صفحه ( 1 ) تقيه - شك نيست كه مؤلف « تقيه » را در اينجا بدان معنى كه در علم كلام موضوع و مصطلح است استعمال نكرده است بلكه آن را بمعنى اعم و در مقابل تعصب و بمعنى پرده‌پوشى به كار برده است .

اما « تقيه » موضوع در علم كلام از لحاظ وجوب و حرمت و جوار مورد اختلاف ميان مسلمين است :

شيعه تقيه را براى رسول ( ص ) و امام ( ع ) جائز و براى مؤمنين در بعضى موارد واجب مىشمارند ولى اشاعره آن را بر رسول ( ص ) و امام جائز