كشف الحقايق ( فارسى ) — الصفحة ١٥٧

فصل

فصل در بيان آن طايفه ديگر از اصحاب نار

فصل در بيان آن طايفه ديگر از اصحاب نار

بدانكه اين طايفه ديگر مىگويند كه وجود يكى بيش نيست و آن وجود خدايست و خداى وجودى است احد حقيقى و واجبى ازلى و ابدى و در وجود او كثرت و اجزاء نيست و به غير از وجود او چيزى ديگر موجود نيست .

آنگاه مىگويند كه ظاهر عالم كه عالم اجسام و ظلمتست و باطن عالم كه عالم ارواح و نور است غير خداست زيرا كه عالم اجسام با عالم ارواح و عالم ظلمت با نور متضاد و متقابلند و خداى عالم از تقابل و تضاد پاك و منزه است و از صفات و اسامى مبراست . پس آنچه فوق عالم اجساد و عالم ارواحست كه تضاد و تقابل و شكل و صور ترا در آن راه نيست وجودى حقيقيست كه وحدت صرفست پس وجود حقيقى است كه واجب الوجود است و خداى عالمست تعالى و تقدس و عالم اجساد و عالم ارواح و عالم ظلمت و عالم نور عالم اوست و عالم او جمله خيال و نمايشست و به خاصيت واجب الوجود اين‌چنين موجود مىنمايد و وجود ندارد الا وجود خيالى و عكسى و ظلى همچون موجوداتى كه در آب و خواب و مرآت مىنمايند و آن عزيز از سر همين نظر فرموده است : بيت :

جويان اتصال بسى خلق و حق عزيز * كز نيستان به هست محالست اتصال

وصل و فراق خلق دو چيز اقتضا كند * او نيست جز يكى نه فراقست و نه وصال

فصل

فصل

بدانكه به نزديك اين طايفه جسد و روح آدمى و صورت و معنى آدمى خيال و نمايشست از جهت آنكه به نزديك اين طايفه اگر جوهر و عرض است و اگر جسم و روحست و اگر موت و حيات و اگر صحت و مرض است و اگر علم و جهل است و اگر نور و ظلمتست و اگر اسلام و ايمانست و اگر نبوت و ولايت است همه خيال و نمايشست و اين جمله وجود ندارند الا وجود خيالى و عكسى و ظلى پس خلاصه سخن اين طايفه ديگر آنست كه وجود حقيقى ( كه ؟ ) وجود واجب الوجود است