گوهر مراد ( فارسى ) — الصفحة ٧١٢

توضيحات به قلم : حجت الاسلام و المسلمين جناب آقاى على ربّانى گلپايگانى

فرض شود همگى را با ماهيت ملاحظه كرده ، و بازمىگوييم : آيا وقوع عدم جايز است يا نه ؟ اگر جايز نيست ، پس وجود به سر حد وجوب رسيده است ، و اگر جايز است . پس وقوع طرف وجود ترجيح بلا مرجّح لازم آيد .

ص 213 س 15 : و آن را تقدّم بالرتبه نيز گويند .

تقدّم بالرّتبه به تقدّم مكانى كه مربوط به رتبهء حسى است ، اختصاص ندارد ، بلكه در مورد رتبه‌هاى غير حسى نيز جارى است ، مانند ترتيب اجناس و انواع كه مىتوان جنسى عالى را مبدء مقايسه رتبه‌ها قرار داد . و مىتوان نوع اخير را مبدء مقايسه دانست ، قال صدر المتألهين : « و الطبيعى من هذا التقدم يوجد فى كلّ ترتيب فى سلاسل بحسب طبائعها لا بحسب الأوضاع كالعلل و المعلولات و الصفات و الموصوفات ، كالأجناس المترتبة » . ( اسفار ، ج 3 ، 256 )

ص 214 س 9 : حكما قايل به انحصار در خمسه‌اند .

اقسام سه‌گانه ديگرى نيز براى سبق و لحوق گفته‌اند كه عبارتند از :

1 - سبق و لحوق بالماهية يا بالتجوهر مانند تقدّم اجزاء ماهيت بر آن .

2 - سبق و لحوق بالحقيقة و المجاز ، مانند اتّصاف وجود و ماهيت به موجود بودن ، و مانند اتصاف آب و ناودان به جريان .

3 - سبق و لحوق بالدهر و آن عبارت است از تقدم علت بر معلول از اين جهت كه معلول در مرتبه وجود علت نيست . و اين قسم را مير داماد افزوده است .

( بداية الحكمة ، مرحله 9 ، فصل 1 )

ص 214 س 20 : ملاك در سبق بالعلية وجود است .

بلكه ملاك سق در آن وجوب وجود است . ( مدرك قبل فصل 2 )

ص 159 س 20 : و جميع افعال طبيعيه را كه مبادى قريبه آنها طبايع عديمة الشعورند . . .