گوهر مراد ( فارسى ) — الصفحة ٦٥٥

فصل نهم از باب چهارم از مقاله سوّم در حقيقت روز قيامت و حشر و حساب و كتاب و صراط و ميزان

آفتابى ديگر خواهد بود به امر خداى تعالى ، بايستد و حركت نكند ، تا آن روز منقضى شود .

و حشر عبارت از زنده كردن مردگان است و جمع نمودن در آن موضع .

و كتاب عبارت : از نامه‌اى است كه ملكين اعمال بنده را در آن نامه ثبت كنند .

و حساب عبارت از آن است كه آن نامه‌ها را به نظر مكلّفين در آورند و به دست ايشان دهند تا خود مطّلع به اعمال « 1 » خودشان شوند ، و حجّت خداى بر ايشان تمام شود . و ميزان عبارت از آلتى است ذى كفّتين كه اعمال به آن وزن كرده شود . و صراط عبارت از جسرى است ممدود بر متن جهنم ؛ أدقّ از شعر ، و احدّ از سيف كه مأمور شوند جميع مكلّفين به مرور بر آن جسر .

و وجوب اعتقاد به وقوع جميع اين مفهومات ، اجماعى امّت است ، بلكه از ضروريات دين است ، ليكن در ما صدق اين مفهومات خلاف است . اكثر اهل اسلام حمل آن بر ظواهر كنند و بعضى نيز به تأويل بعضى قائل شوند و نزد قائلين به معاد روحانى تنها قيامت كبرى عبارت از خلوص و وارستن جميع نفوس است از قيد تعلّق به اجسام مطلقا ، و قائم شدن و ايستادن به خود بدون تعلّق و تصرف و حاجت به ابدان . و مراد از يوم قيامه ، يوم دهرى است نه يوم زمانى واقع در تلو و عقب اين ايام زمانيّه . و مراد از زمين قيامت دار و عالم استقرار مجردات است بدون حاجت به مادّه .

و كتابت اعمال ، عبارت از ارتسام و ارتساخ آثار اعمال و افعال است در نفس ؛ پس نفوس صحايف اعمال باشند . و حساب عبارت از مشاهده كردن نفس است آثار مرتسمه در او را . و ميزان عبارت از عقل نظرى است كه حسن و قبح افعال به آن سنجيده شود . و صراط عبارت از ملكهء عدالت است و توسط

( 1 ) ب : احوال .