گوهر مراد ( فارسى ) — الصفحة ٦١٢

فصل سوّم از باب چهارم از مقالهء سوّم در ذكر چند مسأله كه موقوف است بر آن مسائل بحث از حقيقت معاد

باقيا سواء قلنا إنّه تعالى نفى الذوات أو قلنا انّه لا يفنيها « 1 » .

و مستند قائلين به اعدام بالأسر چند وجه است :

وجه اوّل : قوله تعالى : كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ إِلَّا وَجْهَهُ « 2 » و قوله تعالى : كُلُّ مَنْ عَلَيْها فانٍ « 3 » و نتواند بود كه مراد از هلاك و فنا ، تفرّق اجزا و خروج از انتفاع باشد ، بنابر آنكه « كلّ شيء » عام است و متناول مؤلّف و اجزا ، و بعد از تفرّق اگر چه بر مؤلف صادق است كونه خارجا عن الانتفاع ، ليكن بر اجزاى متفرّقه صادق نيست ، چه انتفاع به اجزاء كه صلاحيّت تأليف و استدلال از او بر صانع است ، باقى است پس كُلُّ شَيْءٍ هالِكٌ صادق نباشد بالمعنى المذكور ، پس واجب است كه هلاك به معنى عدم و فنا باشد كما في قوله تعالى : إِنِ امْرُؤٌ هَلَكَ أي فنى « 4 » .

وجه دوّم : قوله تعالى : هُوَ الَّذِي يَبْدَؤُا الْخَلْقَ ثُمَّ يُعِيدُهُ « 5 » و شك نيست كه خداى تعالى مبدأ جميع اشياست كه خلق عبارت از اوست . پس بايد كه معيد جميع اشيا نيز باشد بنابر عود ضمير به سوى خلق و اعاده متصور نيست مگر بعد از اعدام ، پس واجب شد اعدام جميع اشيا .

وجه سوّم : قوله تعالى : هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ « 6 » معنى اوّل آن است كه خداى تعالى ، در ازل بود و هيچ شىء با او نبود ، على ما روي : « كان اللّه و لم يكن معه شيء » « 7 » پس معنى آخر نيز اين باشد كه خداى تعالى در ابد موجود باشد و هيچ شىء با او موجود نباشد و اين معنى بعد از قيامت واقع نيست بالاتفاق ، پس بايد كه عند القيامة واقع باشد و هو المطلوب .

( 1 ) كتاب الأربعين ، الفصل الرابع من المسألة الثلاثين ص 286 . ( 2 ) القصص : 28 / 88 . ( 3 ) الرحمن : 55 / 26 . ( 4 ) النساء : 4 / 176 . ( 5 ) الروم : 30 / 27 . ( 6 ) الحديد : 57 / 3 . ( 7 ) بحار الأنوار : 54 / 67 « كان اللّه و لا شيء معه » .