گوهر مراد ( فارسى ) — الصفحة ٤٢٢

فصل هيجدهم از باب دوّم از مقالهء سوّم در ذكر اختلاف ناس در عصمت انبياء و ملائكه و اختلاف در تفضيل انبياء بر ملائكه

الامام ، و قال في شرح المقاصد و قد جوّزه القاضي سهوا . « 1 »

سوّم : ما يتعلّق بالفتوى ؛ و متفقند جميع امّت بر وجوب عصمت از خطا در فتوا عمدا لا سهوا ، چه بعضى تجويز صدور خطا در فتوا بر سبيل سهو كرده‌اند .

چهارم : ما يتعلّق بأفعالهم و أحوالهم ؛ و مختلف شده‌اند امّت در اين نوع بر چند مذهب :

اوّل : مذهب حشويّه ، كه تجويز كنند تعمّد صغيره و كبيره را بر انبيا .

دوّم : مذهب اكثر معتزله كه تجويز كنند تعمّد صغيره را به شرطى كه خسيسه نباشد ، مثل سرقة لقمة و التطفيف بحبّة .

سوّم : مذهب حنابله كه تجويز كنند صدور ذنب را بر سبيل خطا در تأويل لا بدونه .

چهارم : مذهب جماعتى كه تجويز نكنند صدور صغاير و كباير را به عمد و به تأويل ، « 2 » ليكن تجويز كنند بر سبيل سهو و نسيان و معاقب دانند انبيا را بر اين سهو و نسيان ، لما أنّ علومهم أكمل فكان الواجب عليهم المبالغة في التحفّظ .

پنجم : مذهب جمهور اشاعره كه تجويز نكنند صدور صغاير و كباير را بر سبيل عمد لا على سبيل السهو كما قاله الامام في الأربعين . « 3 » و يا تجويز نكنند صدور كبيره را لا عمدا و لا سهوا و تجويز كنند صدور صغيره را سهوا لا عمدا كما قاله شارح المقاصد « 4 » .

ششم : مذهب امام الحرمين من الأشاعرة و أبي هاشم من المعتزلة كه

( 1 ) شرح المقاصد 5 / 50 - 49 . ( 2 ) ب : « بتاويل » ندارد . ( 3 ) كتاب الأربعين : مسأله 32 ص 330 . ( 4 ) شرح المقاصد 5 / 50 - 49 .