گوهر مراد ( فارسى ) — الصفحة ٣١٣

فصل دهم از باب سوّم از مقالهء دوّم در ذكر بعضى از حكمتها كه مشتمل است نظام كلّ بر آن

فصل دهم از باب سوّم از مقالهء دوّم در ذكر بعضى از حكمتها كه مشتمل است نظام كلّ بر آن

فصل دهم از باب سوّم از مقالهء دوّم در ذكر بعضى از حكمتها كه مشتمل است نظام كلّ بر آن

شيخ در كتاب مبدأ و معاد گفته : كه چون علم حق تعالى به نظام خير علمى است كه هيچ‌گونه نقصى در او نيست ، و اين علم سبب و علّت وجود اشياست در خارج ؛ پس نظام وجود « 1 » كلّ در غايت اتقان و احكام واقع شده ؛ و ممكن نيست خيريّتى براى كل ، بهتر از وجهى كه واقع است كل بر آن .

و هر موجودى از موجودات واقع است ، بر آنچه سزاوار است مر او را ، اگر فاعل است بر نحوى از انحاء فاعليّت كه در خور است مر او را ؛ و اگر منفعل است بر نحوى از انفعال كه سزاوار است مر او را ، و اگر مكانى است در مكانى كه لايق به اوست ؛ و اگر زمانى است در زمانى كه مصلحت اوست ؛ و اگر قابل اضداد است مقسوم است ، در ميان ضدين على السويّة . پس اگر متلبس به احدهما بالفعل از شأن اوست تلبس به آن ديگر بالقوة ، و آنچه بالقوه است مستحق آن است كه به فعل آيد در وقتى ، و به جهت هر كدام آماده است اسباب و شرايط در خور آن ، و هر موجودى را كه عارض « 2 » شود زوال از كمال خود به

( 1 ) ب : « وجود » ندارد . ( 2 ) ب : حادث .