گوهر مراد ( فارسى ) — الصفحة ٢٥٨

فصل پنجم از باب دوّم از مقاله دوّم در علم واجب الوجود

فصل پنجم از باب دوّم از مقاله دوّم در علم واجب الوجود

فصل پنجم از باب دوّم از مقاله دوّم در علم واجب الوجود

بدان كه دليل ثبوت علم براى واجب الوجود بر چند وجه است :

يكى : بودن علم صفت كمال و وجوب اتّصاف واجب الوجود به هر صفتى كه كمال موجود بما هو موجود باشد ، چنان كه در بيان قدرت گذشت .

دوّم : اشتمال موجودات بر حكم و مصالح و منافع ، لا تعدّ و لا تحصى ، و بر وجهى كه جزم حاصل شود به وجوب اتّصاف صانع آنها به كمال علم .

و حصول علم از ملاحظه اتقان و احكام مصنوع بر علم صانع ، نزديك به ضرورى است ؛ چه هر كه در مصنوعات ارباب صنايع و حرف از نوع انسان تأمّل نمايد ، « 1 » در هر كدام كه جهات مؤدّيه به مصالح و منافع بيشتر بيند ، جزم كند به آنكه صانع آن اعلم است از صانع مصنوعى ديگر كه آن جهات در او كمتر باشد . پس اگر نه اصل اشتمال بر وجوه منافع ، دليل علم بودى ، كثرت وجوه ، دليل كثرت علم نتوانستى بود .

دليل سوّم : « 2 » حقيقت علم نيست مگر منكشف بودن شيء بر شيء و سبب انكشاف ، نيست مگر حضور شيء نزد شيء ، يعنى غايت نبودن شيء

( 1 ) الف : و . ( 2 ) ب ، ديگر .