نسايم گلشن ( شرح شرح گلشن راز شيخ محمود شبسترى ) ( فارسى ) — الصفحة ٤٠

آثار منظوم و منثور شبسترى :

سوم آنكه مشترك است ميان اشخاص انسان و خاص آدميان است و بعد از مرگ طبيعى آشكارگى مىيابد .

اما طامة الكبرى مربوط به كل ما سوى الله است كه در آن بساط زمين و زمان درهم‌نورديده مىگردد .

با اين بحث رساله‌ى حق اليقين شبسترى به پايان مىرسد .

رساله‌ى ديگر شيخ ، رساله‌ى مرآة المحققين است . اين رساله در بيان معرفت نفس ، و علم خداشناسى است ، و داراى هفت باب است :

باب اول در بيان نفس طبيعى و نباتى و حيوانى و انسانى ، و قوّت‌هاى ايشان و خادمان ايشان .

باب دوم در صدور موجودات .

باب سوم در بيان واجب و ممكن و ممتنع .

باب چهارم در بيان آنكه حكمت آفرينش چه بود ؟

باب پنجم در مبدأ و معاد .

باب ششم در برابر كردن آفاق با انفس و برابر كردن تن آدم با عالم .

باب هفتم در تطبيق آفاق و انفس .

رساله با بحث در انواع نفس آغاز مىشود .

از ديد شبسترى - و ديگر عرفا - نفس انواعى دارد مثل : طبيعى ، نباتى ، حيوانى و انسانى . در انسان سه نفس طبيعى و نباتى و حيوانى در خدمت نفس انسانىاند . نفس حيوان داراى دوازده قوّه است : پنج حس ظاهرى يعنى شنوايى ، بينايى ، چشايى ، بويايى و لامسه . پنج حس درون يعنى حس مشترك ، خيال ، وهم ، ذاكره و حافظه ، و دو نيروى غضب و شهوت .

باب دوم در كيفيت صدور موجودات از مبدأ واحد است .

شبسترى به تبعيت از ديگر حكماى پيشين ، نخستين آفريده را عقل