نسايم گلشن ( شرح شرح گلشن راز شيخ محمود شبسترى ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٥٧

[ بت چونان مظهر ]

نتوان گفت ، و از اين روى نيك افتاده باشد ، سخن ناظم - قدّس سرّه « 1 » - كه مىگويد :

همو كرد و همو گفت و همو بود * نكو كرد و نكو گفت و نكو بود

يكى بين و يكى گوى و يكى دان * بدين ختم آمد اصل و فرع ايمان

يكى ديدن اشارت است به آنكه در مقام : « الاحسان ان تعبد اللّه كانك تراه » ، سالك سرّ ظهور : « اللَّهُ نُورُ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ » در مشاهده‌ى بصيرت بود . و يكى گفتن آنكه گويد : « لا إله الّا اللّه محمد رسول اللّه » . و در تأكيد ايمان خويش خواند كه : « وَ هُوَ الَّذِي فِي السَّماءِ إِلهٌ وَ فِي الْأَرْضِ إِلهٌ وَ هُوَ الْحَكِيمُ الْعَلِيمُ » . و يكى دانستن آنكه بر دل مستولى گرداند معنى :

« فَاعْلَمْ أَنَّهُ لا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ » . و در ظهور معنى وحدت حق متجلّى نسبت با كثرت خلق تفاوتى ننهد ، چه بارى تعالى مىفرمايد كه : « الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَماواتٍ طِباقاً ما تَرى فِي خَلْقِ الرَّحْمنِ مِنْ تَفاوُتٍ » الآية . يقول العارف :

« ما يرى تفاوت بين الخلق من حيث ان كلّا دليل على وحدانيّة اللّه تعالى » .

قال الشاعر :

ففى كل شىء له آية * تدلّ على انّه واحد

نه من مىگويم اين بشنو ز قرآن * تفاوت نيست اندر خلق رحمان

چون سخن بت گذشت ، ذكر زنّار بىمناسبت نباشد « 2 » . مىگويد ( اشارت به زنّار ) :

نظر كردم بديدم اصل هر كار * نشان خدمت آمد عقد زنّار

بر قاعده‌اى كه ناظم مقرّر كرده بود - و از پيش گذشت - ، بر هر معنيى از معانى ، مثالى اقامت مىيابد . پس توان استعاره‌ى لفظ زنّار كردن از براى عهده‌ى طاعت « 3 » حقّ تعالى ؛ چه در اصل زنّار از براى عقد خدمت وضع يافته است . و از اين جهت ناظم مىگويد ( بيت ) : « 4 »

( 1 ) . دا : ( قدّس سرّه ) را ندارد . ( 2 ) . دا : نبود . ( 3 ) . پا : طاقت . ( 4 ) . دا : ( بيت ) را ندارد .