نسايم گلشن ( شرح شرح گلشن راز شيخ محمود شبسترى ) ( فارسى ) — الصفحة ٣٢٢

[ نور و ظلمت و زلف جانان ]

چو دام فتنه مىشد چنبر او * به شوخى باز كرد از تن سر او

دام امتحان انسان دايره‌ى كون است كه از سلسله‌ى ممكنات به هم آمده است ، و رفع بعضى از تعيّنات آن مستلزم خلاص اوست ، اگرچه اين نيز امتحانى ديگرست . چنانچه اگر متعلّقات مال و جاه و اسباب و نفوس به مقتضاى : « وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ وَ نَقْصٍ مِنَ الْأَمْوالِ وَ الْأَنْفُسِ وَ الثَّمَراتِ » از هم فرومىريزد و صبر بر آن از بندگان واقع مىگردد ، بشارت بر وفق رجوع به وصل نور مكوّن و استغراق در آن از ظلمت حوادث كون به گوش جان مىرسد كه « وَ بَشِّرِ الصَّابِرِينَ الَّذِينَ إِذا أَصابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ أُولئِكَ عَلَيْهِمْ صَلَواتٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَ رَحْمَةٌ وَ أُولئِكَ هُمُ الْمُهْتَدُونَ » ( بيت ) :

اگر ببريده شد زلفش چه كم بود * كه گر شب گم شد اندر روز افزود

به قطع تعلّقات سلسله‌ى ممكنات هرچند حظّ از شب ظلمت امكان كم مىشود ، بهره‌ى از روز نور ظهور وجوب بيشتر مىگردد . بيت :

چو او بر كاروان عقل ره زد * به دست خويشتن بر وى گره زد

عقول انسانى كه متوجه عالم معادند ، اسباب آن عالمشان به واسطه‌ى قطاع الطّريق عالم معاش كه تعلّقات كونيّه است ، تاراج مىيابد . لطف الهى آن تعلّقات درهم مىپيچد و راه آمدهاى دنيا بر بنده مىبندد تا راه آخرت بر او گشاده گردد .

نيابد زلف او يك لحظه آرام * گهى بام آورد گاهى كند شام

سرعت تجلّى جلال است كه گاه سبب حجاب سالك مىگردد تا روز وصالش به شام هجران انجامد ؛ و گاه سبب رفع حجاب او مىشود تا شام سلوكش به صبح وصول مبدّل مىآيد . بيت :

ز روى و زلف خود صد روز و شب كرد * بسى بازيچه‌هاى بوالعجب كرد

عطاهاى وصال روزهاييست كه پرتو تجلّى جمال چهره گشوده است ، و بلاهاى هجران شبهاييست كه از ممرّ تجلّى جلال روى نموده