نسايم گلشن ( شرح شرح گلشن راز شيخ محمود شبسترى ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٨٨

[ موت ارادى ]

چگونه در اضطراب نيفتد كه كوه گران از تاب آن روز چنان مىشود كه پشم شيده . قال اللّه تعالى : « يَوْمَ يَكُونُ النَّاسُ كَالْفَراشِ الْمَبْثُوثِ وَ تَكُونُ الْجِبالُ كَالْعِهْنِ الْمَنْفُوشِ » . ( بيت ) :

هر آنچه « 1 » گردد اندر حشر پيدا * ز تو در نزع مىگردد هويدا

تن تو چون زمين ، سر آسمان است * حواست انجم و خورشيد جان است

چو كوه است استخوانهايى كه سخت است * نباتت موى و اطرافت درخت است

تنت در وقت مردن از ندامت * بلرزد چون زمين روز قيامت

دماغ آشفته و جان تيره گردد * حواست همچو انجم خيره گردد

مسامت گردد از خوى همچو دريا * تو در وى غرقه گشته بىسروپا

شود از جان‌كنش اى مرد مسكين * ز سستى استخوانها پشم رنگين

به هم پيچيده گردد ساق با ساق * همه جفتى شود از جفت خود طاق

چو روح از تن به كلّيت جدا شد * زمينت قاع صفصف لا ترى شد

بدين منوال باشد حال عالم * كه تو در خويش مىبينى در آن دم

جهان و انسان هيچ يك از مرگ نرسته‌اند ، پس آدميان دل در چه بسته‌اند ؟ چون حال مجموع كائنات « 2 » در فنا و زوال بر يك « 3 » وتيره افتاد ، چنانچه موتى « 4 » كه به جزو راه مىيافت به كل راه مىيابد ، مقرّر باشد كه حقيقت بقا حق را ثابت بود و بس . بلكه بقاى دايم عين حق بود كه اگر امرى زايد بر ذات تصوّر افتد مغاير او از همه وجهى ، آن مغايرت من كل الوجوه در توحيد قدم قادح بود . و نيز فرقى ميان وجود و بقا در اين حقيقت نيست . و همچنين من حيث المعاينه هيچ فرقى ميان وجود و موجود اينجا نه ؛ پس لازم آيد كه بقا و باقى نيز در اين مشهد يكى باشد .

گوييا ناظم - قدّس سرّه « 5 » - به اين ملاحظه مىگويد :

بقا حق است و باقى جمله فانى است * بيانش جمله در سبع المثانى است

و مراد از سبع المثانى قرآن است ، و از جمله‌ى آيات قرآن مجيد و

( 1 ) . دا : آنج . ( 2 ) . دا : ممكنات . ( 3 ) . دا : ( و ) را ندارد . ( 4 ) . پا : مولى . ( 5 ) . دا : ( قدس سره ) را ندارد .