نسايم گلشن ( شرح شرح گلشن راز شيخ محمود شبسترى ) ( فارسى ) — الصفحة ٢٤١

[ وجود و وصال ]

[ شصت ] تجاوز كند و رقم پيرى به دو كشيده آيد ، يا به ارذل اعمار برسد يا نرسد . چون به پيرى برسد ، آخر ، عمرش به سرآيد و اجل پنجه بگشايد و روح به عالم ارواح باز پيوندد ، و بدن در خاك نهند و آنچه از او خاك بود هم به خاك باز شود . نفس ناطقه را در بازگشت به گوش هوش چنان رسد كه : « كُلُّ نَفْسٍ ذائِقَةُ الْمَوْتِ » ، الى آخر الآية ؛ و از مآل بدن چنين خبر باشد كه : « مِنْها خَلَقْناكُمْ وَ فِيها نُعِيدُكُمْ وَ مِنْها نُخْرِجُكُمْ تارَةً أُخْرى » . و اين احوال كه منثور گفته شد ، در اطوار آن بخار مذكور ، صاحب نظم « 1 » مىگويد « 2 » :

غذاى جانور گردد ز تبديل * خورد انسان و يابد باز تحليل

شود يك نقطه و گردد در اطوار * و از او انسان شود پيدا دگر بار

چو نور نفس گويا بر تن آيد * يكى جسم لطيف روشن آيد

شود طفل و جوان و كهل و كم‌پير * بداند علم و راى و فهم و تدبير

رسد آنگه اجل از حضرت پاك * رود پاكى به پاكى ، خاك با خاك

چون اطوار مختلفه و اعتوار تقلّبات سريعه در وجود نبات اظهر بود ، آن را عمده‌ى تمثيل مذكور ساخت ، و مقيس عليه باقى تعيّنات عالمش گردانيد . پس گفت ( بيت « 3 » ) :

همه اجزاى عالم چون نباتند * كه يك قطره ز درياى حياتند

زمان چون بگذرد به روى شود باز « 4 » * همه انجام ايشان همچو آغاز

رود هريك از ايشان سوى مركز * كه نگذارد طبيعت خوى مركز

مراد از درياى حيات ، بسط وجود است در مراتب اعتباريّه در تعيّنات متكثّرهء مختلفه ، كه هر تعيّنى چون قطره‌اى يا حبابى از اين دريا ، روزگارى نمايش دارد ، و بعد از آنكه زمان ظهورش تمام گشت ، باز به دريا پيوست و در او فروشد . امّا تا از دريا حيّز ظهور او چه بوده « 5 » است ، به

( 1 ) . دا : نظم كتاب منظوم . ( 2 ) . دا : مىگويد كه . پا : مىگويد بيت . ( 3 ) . دا : ( بيت ) را ندارد . ( 4 ) . پا : دگر . ( 5 ) . دا : بود .