نسايم گلشن ( شرح شرح گلشن راز شيخ محمود شبسترى ) ( فارسى ) — الصفحة ١٢١

[ علت سرودن منظومه ]

جاذب داشته ، تصانيف دارد . از جمله خمسه‌اش مشهورتر است ، و از خمسه ، نزهة الارواح كه به نظم و نثر مخيلانه نوشته ، و در طريقه‌ى « 1 » ايهام و تجنيس داد داده ، غريب‌تر .

همه اهل خراسان از كه و مه * در اين عصر از همه گفتند او به

نوشته نامه‌اى در باب معنى * فرستاده بر ارباب معنى

در آنجا مشكلى چند از عبارت « 2 » * ز مشكلهاى ارباب اشارت « 3 »

به نظم آورده و پرسيده يك‌يك * جهانى معنى اندر لفظ اندك

رسول آن نامه را بر خواند ، ناگاه * فتاد احوال آن حالى در افواه

در آن مجلس عزيزان جمله حاضر * بر اين درويش مسكين گشته ناظر

يكى كاو بود مرد كارديده * ز ما صد بار اين معنى شنيده

مرا گفتا جوابى گوى در دم * كز آنجا نفع گيرند اهل عالم

به دو گفتم چه حاجت كاين مسائل * نوشتم بارها اندر رسايل

بلى گفتا ولى بر وفق مسئول * ز تو منظوم مىداريم مأمول

پس از الحاح ايشان كردم آغاز * جواب نامه در الفاظ ايجاز

به يك « 4 » لحظه ميان جمع بسيار * بگفتم اين سخن بىفكر و تكرار

كنون از لطف و احسانى كه دارند * ز ما اين خرده‌گيرى درگذارند

همه دانند كاين كس در همه عمر * نكرده هيچ قصد گفتن شعر

بر آن طبعم اگرچه بود قادر * ولى گفتن نبود الا به نادر

ز نثر ارچه كتب بسيار مىساخت * به نظم و مثنوى هرگز نپرداخت

گوييا گاه‌گاه غزلى يا قطعه‌اى مىفرموده است بر سبيل ندرت .

عروض و قافيه معنى نسنجد * به هر ظرفى درون ، معنى نگنجد

معانى هرگز اندر حرف نايد * كه بحر قلزم اندر ظرف نايد

چه عروض ميزان الفاظ منظومه است ، و ميزان الفاظ ، ميزان معانى نشود ، كه ظرف صورى به اندازه‌ى مظروف معنوى نبود . و آنچه ميزان

( 1 ) . پا : و طريقه . ( 2 ) . دا : عبارات . ( 3 ) . دا : اشارات . ( 4 ) . دا : يكى .