اسرار گياهان دارويى ( فارسى ) — الصفحة ٦٥٩
سياه‌دانه
مزروع : گياهى است علفى و يك ساله پوشيده از كرك ظريف و برگ‌هاى تقسيم‌شده با بريدگىهاى خيلى عميق به‌طورى كه برگ را به صورت تعدادى نوار باريك درمىآورد ، رنگ برگ سبز غبارى .
گلهاى آن منفرد ، برگچه‌هاى زير گل درشت به رنگ آبى يا سفيد و گلبرگ‌ها خيلى كوچك و به شكل سرچپق است . دانه‌هاى آن كوچك و سياهند و با فشار اندك بوى مطبوعى از آن استشمام مىشود . اين گياه در اغلب مناطق ايران از جمله اراك مىرويد و در اصفهان و ساير مناطق كاشته مىشود و آن را روى نان مىريزند و در بعضى مناطق به‌عنوان ادويه از آن استفاده مىشود . 2 - سياه‌دانهء وحشى يا سياه‌دانهء دشتى : گياهى است علفى و يك ساله خيلى كوتاه . برگ‌هاى آن شبيه سياه دانهء مزروع با تقسيمات باريك نخى . گلهاى آن آبى با خطوط سبزرنگ است . دانه‌هاى آن بيضى ، مثلثى شكل به رنگ سياه و به ابعاد يك تا دو ميلىمتر مىباشد . اين گياه اغلب در مزارع غلات و در نقاط متروك مناطق اروپا ، آفريقاى شمالى ، آسياى صغير و آسيا مىرويد ، در ايران در آذربايجان و مناطق شمالى در شمال لوشان مىرويد و به‌طور پرورشى نيز كاشته مىشود .
طبيعت آن : خيلى گرم و خشك است .
خواص درمانى : 1 - اگر بخور شود محرّك و بادشكن و قاعده‌آور است ، براى ترميم ضعف بدن و رفع مسموميت‌هاى خون و بزرگ بودن كبد و رفع تهوع و شكم‌درد و يبوست مفيد است ، براى تقويت زنان پس از وضع حمل تجويز مىشود ، گرم‌كنندهء است و رطوبت‌ها را خشك مىكند ، براى تسكين سرفهء سرد و استسقا و يرقان و ناراحتى طحال و قولنج نفخى مؤثر مىباشد جنين زنده يا مرده را خارج مىكند .