نبذ من كتاب الخراج وصنعة الكتابة ( فارسى ) — الصفحة ١٧٣

باب هفتم در بيان مرزهاى اسلامى و ملتها و نسلها كه گرد آنند .

نيست كه احوال و اوضاع روم و آنچه را از آگاهى بدان سود مىبريم ، بيان كنيم . بنا بر اين نخستين آن امور ، به ترتيب سپاه ايشان است كه در آن بطريق « 1 » فرمانده بر ده هزار نفر است و با هر بطريق ، صد طومرخ « 2 » است و هر طومرخ فرمانده پنج هزار نفر است . و با هر طومرخ پنج طرنجار « 3 » است و هر طرنجار فرمانده هزار نفر است . و با هر طرنجار پنج قومس « 4 » است و هر قومس فرمانده دويست نفر است . و با هر قومس پنج قمطرخ « 5 » است و هر قمطرخ فرمانده چهل نفر است . و با هر قمطرخ چهار داقرخ « 6 » است و هر داقرخ فرمانده بر ده نفر است . امّا شمار لشكر ايشان ( روميان ) در قسطنطنيه كه دربار پادشاه است ، بيست و چهار هزار نفر است كه از ايشان 16 هزار نفر سوار و 8 هزار نفر پياده است .

سواران به چهار دسته تقسيم مىشوند كه نخستين آنها اسخلاريه « 7 » اند و امير ايشان دمستق « 8 » بزرگ است . و او امير كمانداران است . و فرمانده

( 1 ) بطريق : افسرى است از افسرهاى رومى كه ده هزار مرد زير فرمان دارد ، تعداد آنان دوازده بطريق است كه شش نفر هميشه در مركز مملكت در نزد پادشاه هستند و شش تن ديگر در اطراف مملكت به سر مىبرند . ( مفاتيح العلوم . خوارزمى ، ترجمه حسين خديوجم . ص 121 . ( 2 ) Toumarkhes ، در مفاتيح العلوم ، اين واژه به صورت طرخان آمده ، كه زير فرمان بطريق و بر پنج هزار مرد فرماندهى مىكند . ص 121 . ( 3 ) Drungaires ( 4 ) قمامسه جمع قومس ( Comes - Qomes ) است كه بر دويست مرد فرماندهى دارد . مفاتيح العلوم . ص 121 . ( 5 ) ( Qomtarkhe ) Komtarkhe ، مفاتيح آن را به صورت قنطرخ كه فرمانده چهل مرد است ، آورده . ص 121 . ( 6 ) ( deqarkhe ) deKarkhe ، فرمانده ده نفر است . مفاتيح . ص 121 . ( 7 ) Scholarioi ( 8 ) Domestique ، بزرگترين بطريق‌ها و رئيس آنان ، او خليفه و وزير پادشاه است . مفاتيح العلوم ، 121 .