هادي المضلين ( فارسى ) — الصفحة ٢٦٠

باب چهارم در معاد

تحت الارض طلوع نمايد - فورا درك معنى إِذا بُعْثِرَ ما فِي الْقُبُورِ وَ حُصِّلَ ما فِي الصُّدُورِ إِنَّ رَبَّهُمْ بِهِمْ يَوْمَئِذٍ لَخَبِيرٌ را خواهد نمود ؛ چنانچه نفس امّارة بالسوء كه كوه قاف ظاهر بود ، استدراك معنى ثُمَّ أَماتَهُ فَأَقْبَرَهُ ثُمَّ إِذا شاءَ أَنْشَرَهُ خواهد كرد و لكن نشر او به موجب معنى إِذا شاءَ أَنْشَرَهُ نادر الوقوع است . زيرا كه مذاكرهء كلمهء « إذا » در هنگام تقليل مىشود ؛ و نشر نمودن صورت اموات از دخمه و مغاره‌اى كه اجساد را دفن مىنمايند ، در وقت ضرورت خواهد شد ، مثل اينكه پيغمبرى مبعوث بشود و امّت از او اعجاز احياى اموات را درخواست نمايند و آن حضرت محض اسكات و الزام ايشان يا اينكه به جهت مجسّم و محسوس فرمودن امر معاد ، بعضى از اموات را موقّتا احيا بفرمايند .

چون حقيقت آدمى از بدن خارج گرديد ، دست حوادث روزگار از دامن جلال او كوتاه است ، وارد عالمى خواهد شد كه زمان و دهور را در او راه تصرّف و يد انهزام و انهدام نخواهد بود . هميشه باقى به بقاء اللّه مىباشند . مولوى در مثنوى مىفرمايد كه :

از آن سو جمله علّتها يكى است * صد هزاران سال و يك ساعت يكى است

هست ازل را و ابد را اتّحاد * وهم را ره نيست سوى افتقاد

بدان‌كه نوع انسان ، نوعى است كه جنسها در او مخفى است ؛ و صورتى است كه صورتها در او مستور شده و هيكلى است كه هيئتها از او ظاهر مىشود .

طبيعتى است كه طبايع مختلفه در او مكنون است . معاينه حالت مصادر دارد كه