قانون ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٠.٧٧
نقش شيخ الرئيس ابو على سينا و اثر گران‌سنگ وى ( قانون ) در تاريخ تكامل پزشكى اسلام و ايران
نگاه فلسفى با نگاه پزشكى در امور پزشكى محض نموده و مسائل پزشكى را از مسائل فلسفى جدا مىكند . از ديگر سو ، به‌جز تبيين دقيق و اصولى مرز بين پزشكى و فلسفه و نيز تبيين دقيق موضوع حيات ، سلامت ، بيمارى و مانند آن از نگاه فلسفه و فلاسفه ، ابن سينا به ذكر مهمترين موارد پزشكى تا عصر خود و به نقل از مهمترين پزشكان پيش از خود ، چه يونانى و چه اسلامى پرداخته است . بر اين اساس ، او پزشكى را با جالينوس ، فلسفه را با ارسطو ، داروشناسى را با ديوسقوريدوس « 1 » و مانند آن آغاز نموده و توضيح داده است .
كما اينكه بارها در كتاب خود از الحاوى و رازى نقل قول مىنمايد .
توصيف عظمت اين كتاب را مىتوان در كتاب چهار مقاله نظامى عروضى سمرقندى « 2 » به شكل تحسين‌برانگيزى يافت كه گفته است : « اگر بقراط و جالينوس زنده شوند سزاوار است كه در پيشگاه اين كتاب سجده نمايند . » « 3 »
در كتاب اول ، كتاب كليات ، تعريف دانش پزشكى ، اركان ( عناصر ) ، اخلاط چهارگانه ، اعضاى بدن انسان ، نيروهاى موجود در بدن انسان ( شامل نيروهاى طبيعى ، حيوانى ، نفسانى و نيروهاى محرك ) ، شناخت بيمارىها ، حفظ تندرستى ، مرگ و شيوه‌هاى مختلف درمان آمده است .
در كتاب دوم ، اصول كلى و داروشناسى ، خواص و كيفيت داروها و فهرستى از نام داروها ، براساس ترتيب حروف الفبا مورد بحث قرار گرفته است . تعداد داروهائى كه نام برده شد و خواص آنها تبيين شده ، حدود 800 قلم مىباشد . قسمت اعظم اين داروها ، گياهى بوده و روىهم‌رفته تمام آنها جزء داروهاى مفرده ( غير تركيبى و ساده ) به حساب مىآيند .
در كتاب سوم ، بيمارىهاى بدن انسان ، از سر تا پا مورد بحث قرار گرفته است . در اين بخش ، راههاى مختلفى براى بهبود اين بيمارىها طرح شده است .
در كتاب چهارم ، با محوريت تب‌ها ، بيمارىهايى كه اختصاص به عضو معينى از بدن ندارند بررسى شده است .
در كتاب پنجم ، از داروهاى مركب ( تركيبى و غير ساده ، به تعبير پزشكان دوره اسلامى ،
( 1 ) . ابن سينا در قانون ، بارها از ديوسقوريدوس ياد كرده است ، از جمله ج 1 ، ص 246 و 401 . ( 2 ) . ص 71 . ( 3 ) . براى گزارشى كلى از اهميت قانون در پزشكى دوره اسلامى - اولمان ، ص 70 - 71 ؛ و براى گزارشى كلى درباره بسيارى از نقل‌قول‌هاى دانشمندان معاصر اسلامى و اروپايى درباره قانون و اهميت آن در پزشكى اسلامى - الدفاع ، ص 128 - 158 .