قانون ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٤٢

فصل دوم : در چگونگى پيدايش خلطها

علت فاعلى تاثير خون گرمى معتدل است و علت آن غذاها و نوشيدنىهاى شايسته و در حد اعتدال ؛ علت صورى آن خوب رسيدن و علت مادى آن تغذيه تن است . علت فاعلى در صفراى طبيعى ( كف ) خون و گرمى معتدل است ، ليكن علت فاعلى در صفراى سوخته گرمى بيش از حد بويژه در جگر است .

علت مادى صفراى طبيعى ، لطيف گرم و شيرين چرب و غذاهاى تندمزه « 55 » است و علت صوريش پخته گشتن بيش از حد و علت تمامى آن ضرورت و منفعت آنست كه ذكر شد .

علت فاعلى بلغم ، گرمى ناتمام ؛ علت مادى آن غليظتر و چسبنده‌تر بودن از غذاها ؛ علت صورى آن كوتاه آمدن در پختگى و علت تمامى آن ضرورت و منفعت آن است كه سابقا ذكر شد .

علت فاعلى سوداء در دو حالت است ، يكى ته‌گرائى آن است كه بايد گرمى معتدل باشد و ديگر سوخته آن است كه گرمىاش بيشتر از اعتدال است . علت مادى آن غذاهاى بسيار غليظ و كم‌رطوبت و علت صورى آن دردى است كه سيال نيست و دردى است ته‌نشسته و يا دردى است كه گداخته نمىشود و علت تمامى آن ضرورت و منفعت مذكور است .

علل افزايش سوداء عبارتند از :

1 - گرمى جگر

2 - ناتوانى طحال

3 - سردى انجمادكننده

4 - دوام احتقان

5 - بيمارىهاى زياد و مداوم كه اخلاط را خاكستر مىكند .

اگر سوداء زياد شود و در درون معده و جگر قرار گيرد ، پيدايش خون و خلطهاى نيك كاهش مىيابد و در نتيجه خون كم مىشود . و بايد بدانى كه گرمى و سردى همراه علل ديگر دو انگيزهء بوجود آمدن خلطها هستند ، ليكن از گرمى معتدل ، خون بوجود مىآيد و از كرمى زياده از حد ، صفرا و از گرمى خيلى بيش از حد كه بسيار سوزنده است سوداء حاصل مىشود .

سردى سبب پيدايش بلغم و سردى خارج از حد و مفرط بسبب خاصيت يخ گردانيدن آن موجب پيدايش سوداء مىشود . و بايسته است كه نيروهاى تاثيرپذير در برابر نيروهاى تاثيركننده مراعات شوند ، و نشايد هميشه چنين پنداشت كه هر مزاجى جز شبيه خود را نمىآفريند ، زيرا مزاج هرچند در ذات خود ضد آفرين نباشد ولى ممكن است بر اثر يك پديدهء عارضى ، ضد

( 55 ) - مانند فلفل . - نسخه انگليسى : علت مادى زرداب طبيعى ، اجزاء تركيبى لطيف ، گرم ، شيرين ، چرب و تند خون است .