سفرنامه هاى خطى فارسى ( فارسى ) — الجزء ١، الصفحة ٣٥٠

شرح وضع گنجه

شمالى مسجد ، ميدان بزرگ وسيعى است مربع مستطيل ، [ كه ] در اطراف آن درخت « چنار » كاشته شده ، مذكور نمودند كه در غرس چنارها ، خود شخص شاه مرحوم ، مباشر بودند .

اطراف ميدان حجرات و دكاكين است متصل به مسجد و كاروانسراى بزرگ و دكاكين بسيار ساخته و وقف مسجد فرموده است .

گوينده تاريخ بنيان مسجد را در اين دو بيت گفته ، در بالاى در ، در روى سنگى نقش كرده‌اند :

هست اين مسجد سپهر اساس * يادگار جناب شاه عباس

بود تاريخ هزار و ده ، با پنج * شد تمام اين بنا به شكر و سپاس

1015 [ ه . ق . ]

مشهور است [ كه ] ماده تاريخ اتمام مسجد « كليد شماخى » ( 1015 ه . ق . ) است .

قبرستان عيسويان ، در خارج شهر ، در سر راه « تفليس » واقع است و « كليسا » « 1 » بزرگى در وسط آن ساخته‌اند .

به فاصله زيادى ، در شمال شهر قبرستان مسلمانان است .

در آن‌جا زيارت مىشود مرقد يكى از امامزاده‌هاى واجب التعظيم ، موسوم به « سيد ابراهيم » پسر « حضرت امام محمد باقر » - عليه السلام - گنبد سبزى دارد به مناسبت سبز بودن گنبدش ، او را عوام « گوك امام » مىگويند . اهل شهر او را خيلى مجرب و محترم مىشمارند .

مدفن شيخ الياس ، متخلص به نظامى ، در سمت شرقى شهر ، در جاى مخصوصى در توى مقبره [ اى ] بسيار محقر است .

تفرجگاه اهالى شهر باغى است در توى شهر ، [ كه ] « ورانسوف » سردار بنا نموده ؛ كه باغ مسمّى به اسم آن سردار است . عصرها اهل شهر در آن‌جا جمع مىشوند و روزهاى يك‌شنبه ، چنان‌كه در ساير شهرهاى « روس » معتاد است ، در جائى كه « كلوب » مىگويند ، نجبا و اعيان شهر در آنجا هم مجتمع مىشوند .

در اين شهر « روزنامه » به هيچ زبانى طبع نمىشود .

به جهت حفظ و حراست شهر ، 500 نفر « سالدات » و 200 نفر « قزاق » سواره

( 1 ) . در اصل : كليسه